Phê bình văn học là gì? [3/5]

Cập nhật ngày 21/08/2022 bởi mychi

Bài viết Phê bình văn học là gì? [3/5] thuộc chủ đề về Giải Đáp thời gian này đang được rất nhiều bạn quan tâm đúng không nào !! Hôm nay, Hãy cùng Viết Văn tìm hiểu Phê bình văn học là gì? [3/5] trong bài viết hôm nay nhé ! Các bạn đang xem bài : “Phê bình văn học là gì? [3/5]”

Đánh giá về Phê bình văn học là gì? [3/5]



Muốn có đối thoại với nhà văn, phê bình phải tạo lập được một vị thế độc lập với sáng tác. Thực ra, nhà văn và nhà phê bình đều đi trên một lộ trình, nhưng ngược chiều nhéu: sáng tác đi từ ý tưởng đến ngôn ngữ bằng con đường trực giác nghệ thuật, còn phê bình đi ngược lại từ ngôn ngữ đến ý tưởng bằng con đường ý thức khoa học.

4

Phê bình văn học, như quan niệm đã trình bày ở trên, có một vị thế xã hội đặc biệt trong khoa học văn học. Khoa học văn học, theo tôi, gồm ba thành tố: lý luận văn học, lịch sử văn học và phê bình văn học. Anh Thái Bá Vân, một nhà phê bình mỹ thuật tài ba, cực đoan hơn, chỉ cho có hai thành tố: phê bình và lịch sử. Phê bình là cơ sở của lịch sử. Còn lý luận thì, theo anh, nhà phê bình nào khi động bút trong đầu chả ít nhiều có lý thuyết. tuy nhiên, mô hình khoa học văn học phổ biến hiện nay ở ta lại gồm có bốn thành phần, được xếp theo ngôi thứ: lý luận văn học, lịch sử văn học, nghiên cứu văn học và phê bình văn học. Nhưng, theo tôi, thống kê văn học không thể đứng riêng thành một ngành, với tư cách là một thành tố của khoa học văn học. Nó chỉ là một giai đoạn hoạt động cơ bản mà bất kỳ nhà lý luận, nhà lịch sử và nhà phê bình nào cũng phải trải qua. Còn khảo cứu văn học, hoặc văn bản học thì là một khoa học khác, nằm ngoài khoa học văn học nhưng bổ trợ đắc lực cho nó.

Như vậy, mô hình khoa học văn học của tôi gồm ba yếu tố, có thể biểu diễn thành ba hình tam giác, một đều đặn hai cân, như sau:

d

Điều đáng lưu ý ở đây là ở cả ba tam giác này, phê bình văn học (PBVH) đều là cạnh đáy. Sự bằng hoặc dài ngắn khác nhau của cạnh đáy so với hai cạnh bên là lý luận văn học (LLVH) và lịch sử văn học (LSVH) chứng tỏ vai trò của phê bình quan trọng nhiều hay ít tùy theo từng thời kỳ, từng trường hợp. Nhưng vị trí “tầng trệt” của phê bình văn học khiến nó có một vị thế xã hội đặc biệt trong kim tự tháp khoa học văn học. Một là, phê bình văn học là cơ sở của lý luận văn học và lịch sử văn học. Lý luận văn học, như trên đã nói, một phần sang ngang từ triết học, phần khác chủ yếu là những khái quát nảy sinh từ thực tiễn của phê bình văn học, nhất là phê bình lý thuyết. Bởi vậy, nếu phê bình không phát triển, nếu phê bình không nêu ra những vấn đề mà bản thân nó chưa hoặc không giải quyết được thì lý luận cũng khó mà phát triển được. Phê bình là đối tượng thống kê của lý luận như vậy, nên có thể gọi lý luận là phê bình của phê bình. Còn lịch sử văn học thì, như có người gọi, là phê bình văn học hướng về quá khứ. Nó tuyển chọn các tác phẩm văn học trong quá khứ, rồi xâu chuỗi chúng vào thời gian không phải như một vài cộng dễ dàng, mà như lịch sử của những cách đọc. Hai là, nếu bản thân ngôn từ khoa học văn học là một sự ghép nối những bản chất mâu thuẫn nhéu (khoa học và văn học), thì sức nặng của cái mâu thuẫn ấy rơi vào một mình phê bình văn học. Bởi lẽ, phê bình là nơi tiếp giáp trực tiếp với văn chương, với sáng tác, còn lý luận văn học và lịch sử văn học nếu có tiếp xúc thì cũng chỉ gián tiếp thông qua phê bình. Như vậy, trong khoa học văn học, phê bình là cái trung gian giữa một bên là khoa học (lịch sử văn học và lý luận văn học) và một bên là nghệ thuật (sáng tác văn chương). Phải chăng tính lưỡng thê (vừa là khoa học vừa là nghệ thuật, phê bình cũng là văn chương) của phê bình văn học bắt nguồn từ đây?

Với sáng tác, phê bình văn học, chủ yếu là phê bình báo chí, giữ một vị trí phụ thuộc. Đó là sự phụ thuộc tự nhiên: có sáng tác thì mới có phê bình, sáng tác thì khó phê bình thì dễ. Phê bình văn học, nếu không dựa vào một hệ tổng giá trị thẩm mỹ đã được thừa nhận, mà chủ yếu dựa vào cảm nhận chủ quan của mình, thì khó mà được sự tán đồng của tất cả mọi người. Ông chẳng bà chuộc, đó là số phận của kẻ làm dâu trăm họ. Đó là cái khó của một công việc dễ. Bởi vậy, từ xưa đến nay, có không ít những câu nói nổi tiếng về quan hệ giữa phê bình và sáng tác, như nhà phê bình là “con rận trong ổ khóa văn chương”, “kẻ phủi bụi trên quần áo nhà quý tộc”, “các thái giám trong cung cấm: họ biết cách làm, họ nhìn thấy người khác làm, nhưng bản thân họ thì lại không làm được”. Ở Việt Nam thì nhà thơ Xuân Diệu, mặc dù cũng rất nổi tiếng về phê bình, phân nửa sự nghiệp thuộc về phê bình, mà vẫn coi nhà phê bình như một tên lính hầu che lọng cho ông quan sáng tác, ăn theo cái oai thừa của ông ta, quan lớn thì oai nhiều, quan nhỏ thì oai ít. Còn một nhà thơ khác, Chế Lan Viên, người cũng rất thành công trong phê bình, thì cho rằng nhà phê bình là kẻ thất bại trong sáng tác.

Phê bình phải chịu một số phận oan trái như vậy, một phần do sự phụ thuộc một cách tự nhiên của nó vào sáng tác, phần khác do sự lựa chọn tư thế phát ngôn của một vài nhà phê bình. Có người hẳn do ý thức được sự lép vế của mình, chuyên đi xu phụ các nhà sáng tác, đặc biệt là những cây bút quyền uy. Với loại phê bình phủi bụi này (dù là những hạt bụi lấp lánh), người ta vừa sử dụng lại vừa khinh rẻ. Ngược lại với xu hướng phê bình xu phụ nói trên, là phê bình quyền uy. Hoặc nhà phê bình là quan chức, hoặc chỉ do bảo vệ một tư tưởng quyền uy mà tự nhiên có quyền uy. Loại phê bình này chuyên dựa vào một vài nguyên lý có sẵn hoặc một thứ thực tiễn trừu tượng nào đó để dạy dỗ các nhà văn, khuyên họ phải viết như thế này thế kia, tức lấy cái sở đoản của mình để đọ với sở trường của người khác. Loại phê bình này cũng khiến người ta vừa sợ lại vừa khinh, sợ anh gác cổng, khinh gã thầy đời. Cả hai loại phê bình trên đều đặn không đối thoại thật sự với nhà văn, hay có đấy, nhưng là đối thoại của những người điếc.

Muốn có đối thoại với nhà văn, phê bình phải tạo lập được một vị thế độc lập với sáng tác. Thực ra, nhà văn và nhà phê bình đều đi trên một lộ trình, nhưng ngược chiều nhau: sáng tác đi từ ý tưởng đến ngôn ngữ bằng con đường trực giác nghệ thuật, còn phê bình đi ngược lại từ ngôn ngữ đến ý tưởng bằng con đường ý thức khoa học. Nói một cách định lượng thô thiển thì, khi sáng tác nhà văn sử dụng 70% trực giác, xuất thần, khoái cảm và 30% ý thức, còn khi phê bình tác phẩm, nhà phê bình lại sử dụng 70% ý thức và 30% trực giác. Nhà văn làm việc chủ yếu dựa vào trực giác như vậy, nên tác phẩm của anh ta ngoài phần có chủ định, theo ý đồ đuợc xây dựng từ trước, còn có phần không chủ định, nằm ngoài ý đồ của nhà văn, mà bản thân anh ta cũng không biết, bởi đây là sáng tạo của vô thức. Chính chỗ này là đất dụng võ của nhà phê bình. Bằng một tri thức văn hóa sâu rộng, bằng các lý thuyết và phương pháp chuyên ngành, bằng cả trực giác nghệ thuật nữa, nhà phê bình trước hết chỉ ra chỗ ẩn giấu cái đẹp của tác phẩm, sau đó giải thích đẹp như thế nào và tại sao. Như vậy, nhà phê bình đã cách thức hóa được những ý tưởng nghệ thuật vô hình của tác phẩm, đã hữu thức hóa được cái vô thức vốn là một nguồn động lực sáng tạo bí ẩn và mạnh mẽ của nhà văn. Điều này không chỉ soi sáng cho những cảm nhận đôi khi còn khá mù mờ của bạn đọc,mà cả đối với chính nhà văn. Chính nhờ nhà phê bình, nhà văn nhận ra được diện mạo mới của đứa con, thường xuyên khi bất ngờ với cả cha nó. Đây chính là cơ sở cho cuộc đối thoại bình đẳng của nhà văn và nhà phê bình. Một đối thoại không phải để “ai thắng ai”, mà cả hai bên đều thắng, vì cùng nhằm đến một mục đích chung: sự phát triển của văn học.

Một căn cứ nữa cho vị thế độc lập của phê bình đối với sáng tác là nhà phê bình ngày nay đi tìm một văn bản khác với văn bản của nhà văn. Anh ta không còn như trước đây cứ đeo bám văn bản của nhà văn để giải thích, bình luận từng câu, từng chữ. Nhà phê bình đi sâu vào văn bản được coi như một chỉnh thể, một hệ thống để đi tìm cấu trúc của nó trên cơ sở sơ đồ khoái cảm của nhà văn và từ đó xây dựng cho mình một hành trình thám mã, hay một sơ đồ thống kê để xây dựng văn bản của mình. Cấu trúc văn bản của nhà văn bị làm nổ tung, để từ trên “đống đổ nát” đó một văn bản mới được tái cấu trúc trở lại và ra đời. Tác phẩm phê bình, bởi thế, tồn tại song song với tác phẩm sáng tác, chiếu dọi cho nó bằng những luồng sáng riêng, những cái nhìn riêng, cá tính riêng của mình. Nhờ vậy, tác phẩm của nhà văn được thêm những kích thước mới, những không gian thẩm mỹ mới. Nhà phê bình, từ đây, từ giã vai trò kẻ tiêu sử dụng của một bạn đọc thông thường để trở thành nhà sản xuất, nhà sáng tạo. Nếu sáng tạo của nhà văn dựa trên vật liệu cuộc sống thì nhà phê bình sáng tạo chủ yếu dựa trên vật-liệu-tác-phẩm-nhà-văn. Nhà phê bình là một nhà văn. Tác phẩm phê bình là một tác phẩm văn chương.

tuy nhiên, nhìn lại lịch sử phê bình người ta thấy, phê bình nghệ sĩ, hoặc phê bình bậc thầy (nhà phê bình cùng lúc ấy là nhà văn, tác phẩm phê bình cùng lúc ấy là tác phẩm văn chương) này rất hiếm, đôi khi mang tính chất lý tưởng. Chỉ từ thế kỷ 20, khi ngôn ngữ trở thành nhân vật chính của văn học, và phê bình cũng trở thành cuộc phiêu lưu của cái viết (écriture), thì nghệ thuật và ngôn ngữ xoắn luyến vào nhau như một đối tượng. Phê bình nghệ sĩ, Vì vậy, là một tác phẩm nghệ thuật, là sự tái kiến tạo một phong cách bằng một phong cách khác, là sự biến đổi một ngôn ngữ thành một ngôn ngữ khác. Trên cơ sở này, phê bình nghệ sĩ xuất hiện thường xuyên hơn. Tuy vậy, phê bình nghệ sĩ không phải là một kiểu phê bình độc lập, mà là sự thăng hoa của cả phê bình báo chí lẫn phê bình học thuật.

Còn nữa

Phần 1, 2



Các câu hỏi về nhà phê bình văn học là gì


Nếu có bắt kỳ câu hỏi thắc mắt nào vê nhà phê bình văn học là gì hãy cho chúng mình biết nhé, mõi thắt mắt hay góp ý của các bạn sẽ giúp mình cải thiện hơn trong các bài sau nhé <3 Bài viết nhà phê bình văn học là gì ! được mình và team xem xét cũng như tổng hợp từ nhiều nguồn. Nếu thấy bài viết nhà phê bình văn học là gì Cực hay ! Hay thì hãy ủng hộ team Like hoặc share. Nếu thấy bài viết nhà phê bình văn học là gì rât hay ! chưa hay, hoặc cần bổ sung. Bạn góp ý giúp mình nhé!!

Các Hình Ảnh Về nhà phê bình văn học là gì


Các hình ảnh về nhà phê bình văn học là gì đang được chúng mình Cập nhập. Nếu các bạn mong muốn đóng góp, Hãy gửi mail về hộp thư [email protected] Nếu có bất kỳ đóng góp hay liên hệ. Hãy Mail ngay cho tụi mình nhé

Xem thêm báo cáo về nhà phê bình văn học là gì tại WikiPedia

Bạn nên tra cứu thêm thông tin về nhà phê bình văn học là gì từ trang Wikipedia.◄ Tham Gia Cộng Đồng Tại

???? Nguồn Tin tại: https://vietvan.vn/hoi-dap/

???? Xem Thêm Chủ Đề Liên Quan tại : https://vietvan.vn/hoi-dap/

Related Posts

About The Author

Add Comment