Có thể nói, tiên đoán của M.Bakhtin về sức sống mãnh liệt của tiểu thuyết đã được chứng thực bằng sự phát triển mạnh mẽ của tiểu thuyết Việt Nam trong hai mươi năm qua (1986-2006). Sự lo ngại về “số phận của tiểu thuyết” đã không còn. Thay vào đó, tiểu thuyết thực sự đã trở thành nhân vật chính trên sân khấu văn học hiện đại. Với ưu thế của mình, một mặt, tiểu thuyết thâm nhập mạnh mẽ vào các thể loại, mặt khác, du nhập vào nó các thể loại khác để tạo nên cấu trúc nghệ thuật đa tầng. Một trong những thay đổi đáng kể nhất trong nghệ thuật tự sự tiểu thuyết Việt nam thời kỳ đổi mới là sự đa dạng và linh hoạt về bút pháp nghệ thuật.

 

Người ta thường rất hay nhắc đến những tấm bản đồ, những “chiến dịch bản đồ” không những được vẽ ra dưới thời Quốc dân đảng, mà là cả từ khi nước Cộng hoà nhân dân Trung Hoa ra đời, và được tiến hành phân phát nhiều lần ra nhiều nước trên thế giới, cả châu Phi và châu Mĩ La tinh trong đó nổi rõ một sự vô lý nêu đem đối chiếu đường biên giới trên bản đồ với đường biên giới Trung Quốc trên thực tế, và từ đó, có thể thấy rất rõ tính chất bành trướng trong ý đồ của những kẻ chỉ đạo để vẽ ra nó . Nhưng có thể và cần thiết đi sâu thêm vào những câu hỏi tiếp theo như: trên cơ sở nào mà những người nắm giữ linh hồn của những “chiến dịch bản đồ” kia lại tự phong cho mình một sự “bảo hộ” trên một lãnh thổ lớn như vậy? Thực tế nào cùng với những tiêu chí lý luận nào đã cho họ phóng bút vẽ ra những đường biên giới kì lạ, mà trong mắt mọi người nó vừa đáng ghê tởm, vừa nực cười lại cũng vừa đáng lo ngạị như thế?

 

Có lẽ cái đáng ghi nhận nhất của thơ ca Cách mạng giai đoạn 1954 - 1975, bên cạnh đề tài hay giọng điệu, là đưa được chất liệu ngôn ngữ đời thường (ở đây là cuộc chiến tranh thống nhất đất nước và xây dựng xã hội chủ nghĩa) vào thơ. Những vót chông, tải đạn, xe không kính, bụi Trường Sơn, nông trường… đã thực sự tham gia cuộc cách mạng thơ, đưa thơ Việt sang một chiều kích mới.

 

Trước hết cần ghi nhận, sự đóng góp của văn trẻ (trên lĩnh vực sáng tác thơ, văn xuôi) ít nhiều đã làm cho đời sống văn chương đương đại Việt Nam thêm phần sôi động. Nhưng cũng như bất kỳ hiện tượng nào, văn trẻ đồng thời bộc lộ mặt trái, mặt yếu của nó.

 

                        Văn Giá

Đọc thơ Đoàn Văn Mật dễ nhận ra một điều: anh làm thơ rất dè xẻn trong việc xưng hô dùng chữ “anh”, mà toàn thấy chữ “tôi”. Có phải anh không làm thơ tình, nơi cái chủ thể trữ tình hay được gọi lên bằng anh- em nhất? Nhưng với Mật, ngay cả những bài thơ tình anh vẫn cứ  thích xưng “tôi”. Có phải lòng anh không đủ đắm đuối, nồng nàn? Có phải anh sắm vai người đứng đắn...

 

Ngày xưa nghe bài hát khát vọng do nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc với những câu thơ đằm thắm thiết tha “gửi tình yêu vào đất/ được hoa trái đầy cành/ gửi lên trời cao rộng/ sẽ được ngọn gió xanh” tôi đâu biết rằng lời bài hát ấy được phổ nhạc từ những vần thơ da diết của nữ thi sĩ Đoàn Thị Lam Luyến. 

 

 

Viết là một công việc bất hạnh. Một trong những yếu tố gây khốn khổ cho nhà văn là cốt truyện. Cốt truyện là “ông ngoáo ộp” dọa dẫm người cầm bút và cũng là nguyên nhân chung dẫn đến sự bế tắc của họ trong quá trình triển khai tác phẩm.

 

Văn học là “ nghệ thuật ngôn từ”. Quan niệm này nhấn mạnh một đặc trưng của văn học (phân biệt văn và những loại hình nghệ thuật khác). Ở ta, có một thời giảng văn là giảng chính trị. Sau khi nắm được đặc trưng nói trên, việc truyền đạt các nội dung của tác phẩm văn học được thực hiện trên cơ sở bám lấy từ. Nhưng phương pháp dạy văn bám lấy từ (cho đúng với đặc trưng các bộ môn) thường được thực hiện hết sức thô thiển, máy móc, trong thực tiễn dạy văn của nhiều giáo viên văn, “bám lấy từ” có nghĩa là:

 

Hoàng Hưng trích dịch 

 

Lời người dịch: Thơ - văn xuôi đã xuất hiện từ giữa thế kỷ 19 ở Pháp (với nhà thơ Aloysins Bertrand), nhưng đến thập kỷ 1970, tại nước này lại khởi sự cuộc tranh cãi văn xuôi/thơ, đầu tiên là những nhà thơ khăng khăng coi ngôn ngữ thơ cao hơn ngôn ngữ văn xuôi. Cuối năm 2000, tạp chí thơ hàng đầu của Pháp L'ACTION POÉTIQUE (Hành động thơ) ra một số chuyên đề Văn xuôi/Thơ tập hợp nhiều bài viết của các nhà thơ, nhà văn, nhà ngữ học, nhà lý luận phê bình... Sau đây là những phần chính trong bài "Văn xuôi/Thơ: cuộc tranh cãi bị xuyên tạc" của Jean-Claude Montel.