Nhà thơ Trần Anh Thái: Im lặng kiếm tìm

Thoạt đầu, tôi cảm nhận Trần Anh Thái là một người khó tính. Ông có vẻ nghiêm cẩn và bình thản trước cuộc đời. Trong cái dáng ngồi trầm mặc và khuôn mặt chở nặng chiều sâu kẻ sĩ Bắc Hà, tôi cảm thấy như trước ông, mình sẽ phải "soạn lời" cho thật kỹ. Vì nếu mình hồ đồ, có thể ông sẽ nổi giận....
 
Nhưng chỉ cần đôi lần trò chuyện với nhà thơ Trần Anh Thái thôi, cảm giác đó trong tôi đã thay đổi nhiều. Ông không hề khó tính. Ông gần gũi thì đúng hơn. Và cũng không cần phải cầu kỳ soạn lời. Bởi giống như mọi thi sĩ đích thực trên thế gian này, ông là người hồn nhiên, chân thật và hay sống với những câu chuyện từ quá khứ.
 
Hóa ra, những lúc ngồi im lặng là những lúc ông đang trò chuyện với quá khứ. Và cuộc sống thực ồn ào mà ông can dự mỗi ngày có thể nhiều khi đã không chạm được vào một đời sống khác, rất biệt lập trong tinh thần của ông.
 
Nếu không phải như thế thì vì sao trong thơ ca của ông, mà đáng kể nhất là 3 trường ca "Đổ bóng xuống mặt trời", "Trên đường", "Ngày đang mở sáng", vừa được Nhà xuất bản Hội Nhà văn in thành tuyển tập lại chẳng hề có bóng dáng của cuộc sống bon chen thành thị mà ông đang tồn tại trong nó mấy chục năm rồi.
 
Trong cuồn cuộn mạch nguồn thi hứng tạo nên những tác phẩm được đánh giá là "làm hồi sinh thể loại trường ca đầu thế kỷ XXI", Trần Anh Thái đã luôn bắt đầu từ quá khứ xa mù mà rõ rệt trong ông.
 
Những câu thơ khởi nguồn từ tuổi thơ bùn đất, từ ngôi làng "trằn lưng che biển" vùng quê Thái Bình, nơi từ đó cậu bé Trần Anh Thái lớn lên, mang theo "tiếng gọi tổ tiên" trong trái tim và bắt đầu cuộc hành trình tìm kiếm giải đáp cho những ẩn số của cuộc đời.
Bàn chân nhà thơ đã đi đến nhiều vùng đất rộng lớn, nhưng dường như khi nào ông cũng chỉ thấy mình thuộc về nơi "Tiếng dế cào duệch doạc mặt đất quê" có vị mặn mòi của biển, có ngôi nhà thời thơ ấu với hình bóng cha mẹ và những người chị tảo tần hôm sớm. Trần Anh Thái yêu biển một cách kỳ lạ. Trong những cuộc "đi là chối bỏ", ông bao giờ cũng hướng về phía biển.
 
Dường như những tiếng thì thầm của biển chính là những lời an ủi hiệu nghiệm nhất đối với con người thi sĩ cô đơn trong ông. Biển mùa đông hay mùa hè, nơi ồn ào hay yên tĩnh đều dành một góc để cất giữ cho ông những tâm trạng riêng tư, sâu thẳm mà ngay cả một người bạn thân thiết, tri kỷ cũng rất khó để lấp đầy hay san sẻ.
 
Với ông, đến với biển là trở về với ký ức, trở về nơi bắt đầu, để tìm lại chính mình, cũng là để chiêm nghiệm đời sống đã qua và nhận chân những giá trị đích thực. Trong phòng làm việc của Trần Anh Thái có treo một bức ảnh mà ông cho rằng đó chính xác là chân dung mình.
 
Trần Anh Thái trong bức ảnh ấy đang đi ngược chiều gió trên bãi biển Đồng Châu quê hương, gương mặt hướng về phía những con sóng và những cánh buồm. Ông đã muốn biển ập vào mình như thế, để có thể: "Tôi hào phóng tung những con tàu cất giấu trong giấc mơ/ Bay mãi mãi về phía mặt trời bí ẩn". (Ngày đang mở sáng).
 
Trần Anh Thái nói: "Thơ không cần định nghĩa... Thơ là trên đường". Và cảm hứng trên đường ấy đã dẫn dắt ông trong suốt hành trình tìm kiếm, khai mở để nhận diện ánh sáng từ nơi bóng tối. Trong hành trình ấy có biết bao nhiêu câu chuyện được kể.
 
Không chỉ biển, ám ảnh tinh thần thi ca của ông còn là Mẹ, là những người chị hiền hậu, là người bạn gái với tình yêu ngọt ngào đầu tiên trong đời, giống như biểu tượng của quê nhà yêu dấu, của nơi khởi nguồn thi hứng.
 
Nhân vật trữ tình người lính, cũng chính là bóng dáng tuổi trẻ của ông trong trường ca "Ngày đang mở sáng", giữa cận kề đạn bom khốc liệt và lơ lửng cái chết, vẫn thường mơ về những cánh đồng hoa xuyến chi trắng muốt với mẹ già ngồi bên bậu cửa "cỏ rêu len dày cửa bếp", cạnh "chú mèo ốm nằm không động đậy".
 
Rồi mơ hồ bóng Em "lướt qua những thảm vàng cánh đồng". Còn những người chị thì đang "già đi như bậc đá kê thềm". Trần Anh Thái thường kể về những con người bình dị nhất với một tình cảm mến yêu, trong trẻo nhất. Họ chính là những hình ảnh nối liền tương lai và quá khứ, thực tại và tâm linh, là hình ảnh của niềm tin vẫy gọi nhà thơ đi về phía ánh sáng.
 
Trần Anh Thái vốn rất khiêm nhường và kiệm lời. Ông quá gần gũi và dường như lại vô cùng xa lạ với đời sống đang trôi chảy này. Cùng thế hệ cầm bút với ông, có biết bao người cũng đã day dứt với việc tìm kiếm cái mới và nỗ lực để đổi mới thi ca.
 
Nhưng nếu nhìn kỹ ta sẽ thấy, có quá nhiều sự nỗ lực ồn ào khua chiêng đánh trống. Trên con đường thi ca, không hiếm thi sĩ được trí thông minh mách bảo rằng, cần phải tận dụng hai chữ đổi mới, cách tân để khuếch trương tên tuổi của mình. Riêng Trần Anh Thái thì khác
 
Những nỗ lực của ông đều nằm trong âm thầm, im lặng. Không phải ông cố tình muốn như vậy, mà là tạng người ông nó thế. Dường như ông chẳng mấy thiết tha với điều gì đáng kể, ngoài thi ca chân chính. Mà thi ca chân chính, theo ông, nó sẽ tự biết cách đi con đường của chính nó, hát bài ca của chính nó, không cần tới động tác xiêm áo của nhà thơ.
Ông như người lữ hành chỉ mải miết con đường của mình, không màng chuyện mưa nắng nhân gian. Cho nên, ông cũng thường đứng ngoài những cuộc ồn ào chữ nghĩa. Những phát ngôn thảng hoặc của ông ở đâu đó nếu có, cũng đều phải bắt đầu từ mục đích hướng về văn học thuần túy, để đến gần với những giá trị cốt lõi, nguyên bản của nó, tuyệt đối không hướng vào những cá nhân và nhân danh cá nhân.
 
Trần Anh Thái có lẽ là một trong số rất ít những nhà thơ có thành tựu thời kỳ đổi mới thu hút sự nghiên cứu, đánh giá của các sinh viên, nghiên cứu sinh ngành văn học. Những cuộc hội thảo về thơ, đặc biệt là trường ca của ông thường tập trung sự chú ý của rất nhiều người quan tâm. Nhưng khi được hỏi về điều này, ông thường bày tỏ sự trân trọng đối với những người đã yêu mến mình.
 
Song chẳng hề thấy ông mừng rỡ hay tự hào, đắc chí. Việc làm thơ, đối với một bộ phận người cầm bút nào đó, có thể chỉ là để được quan tâm, yêu mến. Nhưng với Trần Anh Thái, chừng đó không bao giờ là đủ. Trong tinh thần của ông, việc đi tìm kiếm những câu trả lời cho sự tồn tại của số phận, của con người và cuộc đời mới là mục đích cuối cùng của thi sĩ.
 
Chừng nào những cánh cửa còn đóng kín "trong bóng tối của những điều chưa biết" thì nhà thơ còn tiếp tục với nỗi dằn vặt, đớn đau, cô đơn, tuyệt vọng nhưng cũng tràn đầy hy vọng. Và đâu phải những tràng vỗ tay phù phiếm, mà chính phút nhận diện: "Tận cùng đắng cay là vị ngọt/ Hãy đi rồi sẽ tới/ Mở cửa ra/ Ánh sáng ở nơi chưa có con đường"... mới là đáng kể trên hành trình gian nan của nhà thơ.
 
Với bạn bè, Trần Anh Thái thường tâm sự, rằng lúc không viết, ông thường xuyên bị rơi vào một nỗi sợ. Trong con người thi sĩ nơi ông, bất an là một cảm giác thường trực. Bởi thế mà làm thơ với ông chính là trạng thái... trên đường.
 
Cảm hứng đi, cảm hứng kiếm tìm để chối bỏ hay giải thoát khỏi những tù đọng, tối tăm trong tinh thần và trong đời sống vốn tạp nham, bề bộn là chủ đạo trong thơ Trần Anh Thái. Ông viết: "...dừng lại là đắm chìm, là hoang mang cay đắng, là tiếng vọng xa xăm lạnh buốt cõi người. Không có bờ sóng vỗ vào đâu?".
 
Để thoát khỏi nỗi sợ thì thi sĩ ơi, sẽ chẳng còn cách nào khác là phải đối diện trước trang giấy trắng, đối diện tương lai và quá khứ để mở lối con đường về với bản thể, bản ngã của chính mình.
 
Một cách cụ thể nhất của sự trở về với Trần Anh Thái, là trở về ngôi nhà của Mẹ. Cho dù mẹ ông nay đã hóa thành đám mây trắng trên bầu trời, ông vẫn có thể tìm lại hơi ấm từ khu vườn tràn đầy hương thơm và quả chín.
 
Ông thích những đêm trăng sáng nơi làng quê, ngồi yên tĩnh trước sân nhà để tưởng nhớ thời gian đã mất với bao kỷ niệm êm đềm ở nơi đã cho ông bắt đầu cuộc sống. Đắp mộ cho cha, thắp nhang cho mẹ, tìm lại dấu chân người con gái có khuôn mặt trăng rằm khi xưa ông đã yêu, nhìn theo bóng chị trên cánh đồng làng...
 
Tất cả những điều giản dị mà người ta rất dễ dàng quên đi trong cuộc sống đô thị náo nhiệt hôm nay lại mang đến cho Trần Anh Thái cảm giác bình an, vĩnh cửu. Người ta có thể đã ít nhiều nhầm lẫn khi nghĩ rằng, sự hiện đại của văn học nói chung và thi ca nói riêng là phải tràn ngập hơi thở của Internet, computer và nhạc hiphop.
 
Hay chí ít cũng thoảng mùi son phấn thành thị và những câu chuyện phố phường. Trần Anh Thái là kiểu nhà thơ đã chẳng hề mảy may cần đến những chất liệu ấy để làm nên tính hiện đại của thi ca. Ông có xu hướng tìm lại những giá trị cội nguồn, trong trẻo.
Nó là kết quả của một cuộc tận cùng khai mở, khi con người ta đã qua hết mọi rườm rà, phức tạp, qua hết những lộng lẫy vàng son giả tạo để trở về với những gì nhân bản nhất. Điều này cũng có nghĩa là Trần Anh Thái đã đi một con đường thi ca rất xa, thậm chí trước cả thời đại ông đang sống?
 
Để trả lời câu hỏi này có thể phải cần đến những bạn đọc của tương lai. Nhưng chắc chắn không chỉ tôi, trong số những người đọc yêu mến tác phẩm của ông hiểu rằng, con người hồn nhiên, gầy gò, bé nhỏ, đang ngồi trầm tư với điếu thuốc trên tay trước mắt chúng ta đây đã tạo dựng một vóc dáng riêng, đáng quý trong thi ca Việt Nam đương đại...
 
(Theo CAND)
 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com