Bóng ma nhà mệ Hoát

MỘT VỈA VĂN CHƯƠNG VŨ BẰNG

Văn Giá

 

Ai đã từng tìm hiểu Vũ Bằng đều biết ông viết rất nhiều loại sách, trong đó, dĩ nhiên, phần lớn là sách văn chương. Trong khu vực sách văn chương, ông lại viết rất nhiều thể loại: khảo cứu, phê bình, truyện ngắn,  truyện dài, truyện ký, tiểu thuyết, hồi ký, bút ký, chân dung…Có một loại truyện mà từ trước năm 1954, khi còn ở Bắc, ông thường hay viết và cho đăng ở tờ Tiểu thuyết thứ Bảy, được ghi là “Tân truyền kỳ mạn lục[i].

Truyền kỳ mạn lục” của Nguyễn Dữ  (TK 16) sử dụng những tích truyện ma quái, thần tiên, hồn tinh cây cỏ loài vật để ngụ ý nói chuyện con người, chuyện thời cuộc. Đến Vũ Bằng, nhà văn cũng đã sử dụng những yếu tốt truyền kỳ (ma quỷ, hồn tinh, linh hồn) để ngụ ý xa gần về thời thế,  nhân thế và thân thế.

Trong cuốn hồi ký “Bốn mươi năm nói láo”  (1969), nhà văn Vũ Bằng có kể lại câu chuyện trong giấc mơ, có anh bạn đồng nghiệp tên là Huyền Hà đã chết hiện về  nói là sẽ giúp cho ông vay tiền để trả nợ trong lúc ông đang lâm vào cảnh gần như cùng đường tuyệt lộ; chuyện tưởng qua đi, ai ngờ hôm sau vợ Huyền Hà tìm đến và ngỏ ý cho vay tiền thật. Nhân câu chuyện đó, ông viết: “…Và cũng từ đó, lòng tôi thay đổi rất nhiều: tôi tin ở Phật, Trời; người chết và người sống có sự tương quan; ở đời có âm phù dương trợ thực; và tôi tin như thế, không cần biết tin như thế thì có phải là thoái hóa, phản khoa học hay lạc hậu không”…

Thêm nữa, trong tay tôi có một tập bản thảo viết tay của nhà văn Vũ Bằng, đánh số thứ tự tập 1, tập 2 bao gồm hơn 20 truyện hoàn toàn thuộc loại truyện truyền kỳ, truyện ma, truyện kinh dị. Có truyện tác giả sáng tác hoàn toàn, có truyện tác giả công khai phóng tác trên cơ sở những truyện kỳ ảo, kinh dị  phương Tây. Phần lớn các truyện trong tập bản thảo này đã được in thành bộ “Những kẻ gieo gió” gồm 2 tập (NXB Văn học, 2003). Trong Lời giới thiệu của bộ sách, ông Lý Minh (bạn của nhà văn) cho hay Vũ Bằng viết bộ sách này vào quãng từ năm 1965 đến 1974.

Và “Bóng ma nhà mệ Hoát” được ghi là “truyện dài” ra đời năm 1973, do NXB Nguyễn Đình Vượng ấn hành.

Với một điểm duyệt như vậy, nhìn lại suốt hành trình sáng tạo của Vũ Bằng từ trước 1945 cho đến  năm 1973-1974, thể tài truyện truyền kỳ là một mối quan tâm xuyên suốt, kéo dài, và được nhà văn dụng bút không thua kém gì các thể tài/loại thông dụng khác.

Điều này có thể cắt nghĩa được phần nào. Trước hết, trong nghề viết của mình, vùng quan tâm của nhà văn Vũ Bằng đã được mở ra rất rộng  ngay từ những năm trước 1954, mà thể tài truyền kỳ là một trong những tâm điểm được chú ý. Trong văn xuôi trước 1945, nền văn học Việt Nam đã chứng kiến hàng loạt các cây bút viết truyện kinh dị, trinh thám, truyền kỳ khá nổi tiếng như Lan Khai, Đái Đức Tuấn, Phạm Cao Củng, kể cả Thế Lữ, Lưu Trọng Lư, Thanh Tịnh, Lý Văn Sâm…Vào thời điểm này, Vũ Bằng mới có một vài truyện mang hơi hướng  truyền kỳ (Ba truyện mổ bụng- 1941), chưa gây được chú ý. Phải chờ đến sau 1945, những truyện được viết trong bối cảnh chiến tranh cả ngoài vùng tản cư kháng chiến lẫn nội thành tạm chiếm, lúc này nhà văn Vũ Bằng mới có một số truyện xuất sắc. Ông dựng lên một chuyên mục trên Tiểu thuyết thứ Bẩy lấy tên là “Tân truyền kỳ mạn lục”, và cho ra đời khá nhiều những truyện như thế.

Thêm nữa, nếu nhìn kỹ vào thực tại xã hội những năm nhà văn Vũ Bằng đã trải qua suốt từ sau 1945, xã hội Việt Nam  có những biến động dữ dội: chiến tranh chống thực dân Pháp, chia cắt Bắc-Nam, chiến tranh  chống đế quốc  Mỹ, bom rơi đạn nổ, dân chúng chết chóc, chia lìa. Theo đó, số phận gia đình và cá nhân nhà văn Vũ Bằng cũng hết sức thăng trầm, ly tán. Đời sống đầy rẫy những chuyện không ai ngờ tới, không lường hết được. Cái sống cái chết, cái may cái rủi bất thường. Con người rơi vào tình trạng bất an, bất trắc, hoang mang. Chính cái trạng thái đời sống  ấy khiến con người đánh mất niềm tin vào thực tại, đẩy con người tìm đến  số phận, tìm đến tâm linh. Với một trái tim mẫn cảm và dễ bị tổn thương, nhà văn Vũ Bằng cũng lâm vào tình trạng đó. Ông đi tìm niềm an ủi trong thế giới của cõi huyền hồ.

Bóng ma nhà mệ Hoát” được ra đời trong một bối cảnh thực tại chiến tranh và một trạng thái tinh thần xã hội như vậy. Đây là câu chuyện của hồn ma hiện về báo oán.

Nhà văn đã khéo léo thêm vào câu chuyện những vui buồn thế sự, những nỗi thống khổ của chiến tranh, những tri thức văn hóa về thú chơi cổ ngoạn…

Nhà văn đã kể câu chuyện theo cách giấu tận cùng sự kiện, thay vai người kể, đánh lạc hướng, chọc tức người đọc…Các ngón nghề của loại truyện ma được Vũ Bằng phô diễn khá nhuần nhuyễn.

Truyện “Bóng ma nhà mệ Hoát” thỏa cái tâm lý vừa sợ hãi vừa thích thú chuyện ma của con người. Song nó cũng ngụ ý nhiều suy tư về kiếp sống, về  đạo lý ở đời.

“Bóng ma nhà mệ Hoát” sẽ cùng với Cai, Miếng Ngon Hà Nội, Món lạ miền Nam, Bốn mươi năm nói láo, Thương nhớ mười hai  của Vũ Bằng đứng vững được với thời gian.

Cũng để bạn đọc hiểu thêm một vỉa trong di sản văn chương đa dạng và vạm vỡ của Vũ Bằng.

Xuân phân, 2016

VG

 

 

 



[i] Xem các truyện: “Cây hoa hiên bên bờ sông Na”, “Bát cơm”, in trong “Vũ Bằng, bên trời thương nhớ”, NXB Văn hóa-thông tin, 2000.

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com