Phát triển báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động – xu hướng tất yếu

(PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang)           

Tin tức trên các trang web cũng đang trở thành tin cũ. Giờ đây, mỗi khi có tin mới, ngay lập tức chúng được chuyển đến công chúng qua các thiết bị di động. Công chúng thường không mang theo tờ báo hay máy tính bên mình nhưng lại luôn mang theo thiết bị di động đi khắp mọi nơi.

1.      Nhu cầu và thói quen sử dụng thiết bị di động của công chúng

Thiết bị di động (hay còn gọi là thiết bị cầm tay) được hiểu là thiết bị có kích thước nhỏ, phù hợp để cầm trên tay và có khả năng mang theo bên mình. Một thiết bị cầm tay có thể tích hợp nhiều tiện ích như: nghe, gọi, nhắn tin đa phương tiện, bình luận, nghe nhạc, chơi game, quay phim, chụp ảnh, định vị GPS, gửi và nhận email, lướt web, đọc báo, đọc sách, nghe đài, xem truyền hình, lưu giữ thông tin… Có thể kể đến một số loại thiết bị di động như: điện thoại di động, máy tính bảng, PDA hay E-reader. Ưu điểm của các thiết bị di động này là nhỏ gọn, có thể bỏ túi và mang theo bên mình mọi lúc, mọi nơi, rất thông minh, có thể bao gồm tất cả chức năng của laptop như duyệt web, có khả năng truy cập Internet thông qua GPRS, 3G hoặc Wi-fi (mạng không dây).

Theo tác giả David Cameron, thiết bị di động hiện nay không chỉ là thiết bị liên lạc mà đang trở thành một phương tiện truyền thông phổ biến với nhiều tính năng ưu việt, đã và đang hình thành một xu hướng truyền thông, trở thành một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng của truyền thông trên toàn cầu.1 Một nghiên cứu của Francois Neland và Oscar Westlund năm 2011cũng chỉ ra rằng, thông tin trên thiết bị di động bao gồm “4 yếu tố trong 1”, đó là: Kênh (channels), hội thoại (conversation), nội dung (content) và thương mại (commerce).  Như vậy, theo nghiên cứu này di động không còn là phương tiện liên lạc viễn thông đơn thuần mà đã nhanh chóng trở thành kênh truyền thông đa phương tiện với cách thức truyền phát thông điệp có nhiều ưu thế. Nó cũng đáp ứng được nhu cầu đa dạng của công chúng trẻ hiện nay – những người có niềm đam mê đối với công nghệ, thích khám phá cái mới, cuộc sống bận rộn và có xu hướng gắn bó với các thiết bị di động trong sinh hoạt hàng ngày. 2

Hiện nay, xu hướng người dùng sử dụng các thiết bị di động để thỏa mãn các nhu cầu cá nhân đang tăng lên từng ngày. Một khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew về sự phổ biến của các thiết bị di động ở Mỹ trong thời gian từ năm 2006 – 2012 đã cho thấy sự sụt giảm mạnh về mức độ sử dụng máy tính bàn, thay vào đó là sự tăng mạnh việc sử dụng máy tính bảng và điện thoại thông minh.3 Một dự án điều tra khác cũng cho thấy có 47% người Mỹ sử dụng một trong hai phương tiện là điện thoại di động hoặc máy tính bảng để tiếp nhận các tin tức địa phương và thông tin chung.4

Một dự án điều tra trực tuyến tại 10 quốc gia ở Châu Âu cho thấy việc sử dụng máy tính bảng và điện thoại di động năm 2013 tăng gấp đôi năm 2012, trong đó nhấn mạnh việc truy cập thông tin bằng thiết bị di động và máy tính bảng sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Dự báo của IDATE về “Các ứng dụng báo chí và Internet Mobile” cho rằng thị trường các dịch vụ Internet Mobile ở Châu Âu sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh từ 5,4 tỷ Euro năm 2009 lên con số dự kiến là 38,3 tỷ Euro năm 2015.5

Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, số lượng người truy cập Internet qua điện thoại di động ngày càng tăng, vượt quá số người truy cập Internet bằng máy tính. Việt Nam được đánh giá là nước có tỷ lệ tăng trưởng Internet di động hàng đầu thế giới và đứng thứ ba về tỷ lệ người lần đầu dùng điện thoại thông minh, sau Indonesia 86%, Ấn Độ 92% và tương đương với Brazil 82%. Năm 2012, cả nước có hơn 120 triệu thuê bao điện thoại di động, trong đó điện thoại thông minh là 20 triệu, tương ứng với 20% dân số đang sử dụng thuê bao 3G. Đến hết năm 2013, với dân số lên đến hơn 92,5 triệu người, Việt Nam có hơn 21 triệu hộ gia đình và 36,1 triệu người sử dụng Internet (chiếm 39% dân số), 134 triệu thuê bao điện thoại di động và 19 triệu người đang sử dụng Internet trên di động.

Theo kết quả khảo sát tháng 1/2014 của We are Social về Internet và di động, “Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc mang Internet và nội dung số tới người dùng, đặc biệt là thông qua những kết nối di động”. “Việt Nam là một quốc gia đang phát triển nhanh về số lượng người sử dụng Internet và các thiết bị số, đặc biệt là mạng xã hội và thiết bị di động. Tỷ lệ sử dụng Internet bằng di động chiếm 34% dân số”, “điện thoại thông minh (smartphone) đang đóng vai trò rất lớn trong xu hướng phát triển Internet tại Việt Nam.”. 6

Kết quả nghiên cứu Google về hành vi trực tuyến của người dùng Internet ở Việt Nam năm 2014 cho thấy tỷ lệ vào mạng để đọc báo vẫn chiếm cao nhất với 95%, trong khi vào mạng xã hội có 87%, chơi game có 62%, vào blog là 54%. Bên cạnh đó, có 48% người dùng điện thoại thông minh trong tổng số 1.000 người tham gia khảo sát cho biết họ sử dụng điện thoại khi ra ngoài, chỉ có 31% dùng máy tính bảng và 34% dùng laptop.

Với sự phát triển như vũ bão của công nghệ và nhu cầu sử dụng ngày một tăng của con người như hiện nay, không chỉ trên thế giới, mà ở cả Việt Nam việc sở hữu một hay nhiều thiết bị di động không còn là điều hiếm gặp trong cuộc sống. Ngày càng có nhiều người sử dụng các thiết bị di động và coi đó như một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

2. Đặc điểm báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động

+ Chủ động tìm công chúng khi thông tin được cập nhật

Trong một nghiên cứu về cách thức tiếp nhận thông tin báo chí trên điện thoại di động của công chúng thanh niên đô thị ở thành phố Hồ Chí Minh cho rằng công chúng ít chọn một thời điểm cố định nào để tiếp nhận thông tin báo chí trên điện thoại di động. Họ đọc bất cứ lúc nào nếu rảnh rỗi và chỉ có một thời điểm cố định chiếm tỷ lệ cao là từ 21 đến 23 giờ đêm.7 Cách đọc này xuất phát từ sự tiện lợi và luôn “mở” của điện thoại di động. Trong khi chỉ bằng một thao tác đơn giản và nhanh chóng, người sử dụng có thể dễ dàng trở lại trạng thái thiết lập cuối cùng mà thiết bị di động đã được sử dụng thì lại họ rất ngại khởi động lại máy tính xách tay hay máy tính để bàn khi vừa tắt chúng đi. Chính tính chất “luôn mở” và “đã sẵn sàng” này của thiết bị di động đã giúp cho việc tiếp nhận thông tin báo chí nhanh, nóng, dễ dàng.

Thông tin trên báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động được cập nhật liên tục ở mọi thời điểm trong ngày. Tần suất ấy cũng không thay đổi vào thời gian nghỉ (từ 12 đến 13 giờ trưa; từ 23 giờ đêm đến 6 giờ sáng) hay ngày cuối tuần (Chủ nhật). Tùy vào quy mô, tính chất của sự kiện mà số lượng thông tin được đăng tải nhiều hay ít. Nhiều sự kiện, thông tin được cập nhật trực tiếp bằng ngôn ngữ đa phương tiện.

Bên cạnh việc cập nhật liên tục ở mọi thời điểm trong ngày, báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động còn chủ động thông báo, tìm đến công chúng khi có thông tin mới, đặc biệt vào những khoảng thời gian công chúng có nhiều điều kiện để tiếp nhận thông tin. Đặc điểm này thể hiện tính thời sự vượt trội của báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động và được xem là phù hợp với cách đọc của công chúng trên các thiết bị di động.

+ Ngắn gọn, cô đọng, tiết giản tối đa chi tiết

Hàng ngày, mỗi tờ báo mạng điện tử cập nhật hàng trăm thông tin thuộc mọi lĩnh vực của đời sống. Vì vậy, công chúng khó có thể đọc hết chừng ấy thông tin mà họ chỉ lướt qua để chọn những thông tin phù hợp với mình. Thêm nữa, số đông người sử dụng điện thoại di động chỉ có điện thoại di động với màn hình nhỏ cho nên việc đọc những thông tin dài, ngôn ngữ phức tạp sẽ gây khó cho họ.

Từ đặc điểm của thiết bị di động và cách thức tiếp nhận của công chúng, thông tin trên báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động phải được tiết giản để trở nên ngắn gọn, cô đọng nhất và tập trung đưa những thông tin nổi bật. Những chi tiết bình, hay những thể loại chuyên sâu ngày càng ít được sử dụng mà thay vào đó là những thông tin trực tiếp, ngắn gọn. Tất cả đều hướng đến mục tiêu là trong một khoảng thời gian ngắn nhất, công chúng tiếp nhận được nhiều nhất thông tin. Tất nhiên, ngắn gọn, cô đọng, đơn giản và được đăng tải nhanh nhưng phải sử dụng ngôn ngữ đa phương tiện và chất lượng phải luôn được bảo đảm. Đó là thách thức và yêu cầu đối với đội ngũ nhà báo.

+ Đưa tin nổi bật, theo dòng sự kiện

Khi tiếp nhận thông tin báo mạng điện tử trên máy vi tính, công chúng thường có thói quen khám phá thông tin một cách tự do, dàn trải thì ngược lại, vì người sử dụng thiết bị di động có thể trong trạng thái đang di chuyển nên việc tiếp nhận các thông tin phải chọn lọc, cụ thể hơn, tránh bị phân tán sang hướng khác. Với đặc thù đó nên ngoài việc thông tin trên báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động là những thông tin ngắn gọn, cô đọng thì hướng đưa thông tin nên là những thông tin nổi bật trong ngày, hoặc thông tin theo dòng sự kiện. Thông thường, những tin tức có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, được dư luận quan tâm sẽ được các tòa soạn chọn làm tin nổi bật. Việc đưa thông tin nổi bật trong ngày lên báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động sẽ giúp công chúng có sự chọn lọc tin tức và tập trung vào tìm hiểu thông tin đó, giúp họ tiết kiệm tối đa thời gian nhưng vẫn theo kịp dòng thời sự.

+ Dễ sử dụng, thân thiện với người dùng

Vì là thiết bị được công chúng sử dụng có thể trong khi đang di chuyển nên các ứng dụng đọc báo trên thiết bị di động có tốc độ tải dữ liệu và khả năng truy cập nhanh hơn so với các trình duyệt web trên máy tính. Về mặt kỹ thuật, báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động là một ứng dụng báo chí được thiết kế rất thân thiện với người dùng, tích hợp những tính năng tiện ích nhằm đáp ứng nhu cầu và phù hợp với lối sống của công chúng trong xã hội hiện đại. Ngoài việc sắp xếp thông tin để người dùng có thể tiếp cận ngay nội dung chủ yếu, trọng tâm, giao diện đơn giản, dễ truy xuất, báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động còn giúp công chúng kết nối và chia sẻ thông tin thông qua mạng xã hội, hay qua email… Tính năng Push Notification Service (PNS) thường xuyên cập nhật thông tin đến màn hình di động ngay cả khi người dùng không truy cập. Báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động cũng tính đến khả năng cá nhân hóa nội dung tức là hiểu nhu cầu, thói quen, sở thích… của người dùng để gợi ý nội dung mà họ quan tâm. Khi muốn bày tỏ cảm xúc, ý kiến về các vấn đề, hoặc gửi bài viết, hình ảnh… đến toà soạn, công chúng có thể thực hiện ngay điều đó. Chính vì vậy, đọc báo mạng điện tử trên thiết bị di động đang là sự lựa chọn của nhiều người. Nhà báo Lê Quốc Minh chia sẻ: “Báo điện tử, về nguyên lý thông tin đến đâu công chúng tiếp nhận đến đó. Tuy nhiên, nếu tiếp nhận bằng phương tiệp là máy tính bàn, máy xách tay… thì không phải lúc nào cũng bên cạnh, không phải lúc nào cũng dễ dàng sử dụng. Đó là chưa kể đến việc, chẳng may gặp thiên tai, sự cố… như mất điện, hỏng cột phát sóng… Điện thoại di động dễ trở thành phương tiện duy nhất để sử dụng trong hoàn cảnh cấp bách đó. Thiết bị mobile trở thành thiết bị đọc tin phổ biến và tiện ích không thể phủ nhận”. 8

3. Những thách thức

+ Yếu tố công nghệ, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng mạng

Nền tảng đưa tin trên các thiết bị di động (Mobile Platform) là một nền tảng mới gắn liền với sự phát triển của công nghệ. Thách thức về công nghệ, kỹ thuật và cơ sở hạ tầng mạng là điều phải tính đến khi phát triển báo mạng điện tử trên nền tảng di động, đặc biệt những nước như Việt Nam. Nếu như trên thế giới ứng dụng tin tức thường được cung cấp cho các loại điện thoại thông minh… thì ở Việt Nam lại bắt đầu bằng những chiếc điện thoại thông thường. Bởi tỷ lệ điện thoại thông minh của chúng ta hiện ước chừng khoảng 19 - 20%, tức là sẽ vẫn có tới 80% sử dụng các dòng điện thoại đơn giản.

Xu hướng phát triển và cạnh tranh các ứng dụng báo chí trên thiết bị di động ngày càng trở nên rõ ràng không chỉ ở các cơ quan báo chí mà cả các cơ quan truyền thông. Trên thế giới có thể kể đến ứng dụng mobile của CNN, BBC, Greelance Store, Flipboard… Ở Việt Nam có nhiều phần mềm phục vụ cho việc đọc báo mạng trên thiết bị cầm tay như: VnExpress Mobile, Tuổi trẻ Mobile, baonet, mstore, báo mới… Ngày 25/8/2009, ứng dụng đọc tin tức trên điện thoại di động Báo Mới Mobi do công ty ePi và công ty Felix Studios hợp tác phát triển đã chính thức được công ty Vietnamnet Incom phát hành. Điểm đặc biệt của sản phẩm này là cho phép khoảng 80% người dùng điện thoại di động ở Việt Nam có thể đọc tin tức từ hơn 80 nguồn tin trực tuyến hàng đầu bằng tiếng Việt có dấu. Ứng dụng nhỏ (khoảng 100Kb), dễ cài đặt nhờ khả năng tự nhận dạng dòng máy điện thoại của hệ thống để tìm phiên bản phù hợp, dễ sử dụng và tốc độ tải thông tin nhanh nhờ khả năng nén dữ liệu là những ưu điểm nổi bật của Báo Mới Mobi. Giải pháp công nghệ của Báo Mới Mobi có khả năng tương thích tốt với hơn 200 dòng điện thoại di động, có độ phủ đến 80% người dùng điện thoại di động tại Việt Nam là sự cố gắng vượt bậc của các đơn vị tham gia phát triển sản phẩm. Sau hơn 3 tháng thử nghiệm và đi vào hoạt động, ứng dụng đọc tin tức trên điện thoại di động Báo Mới Mobi đã có khoảng 40.000 người sử dụng. Tuy nhiên, việc áp dụng kỹ thuật và công nghệ ở Việt Nam chưa mang tính toàn diện, đồng bộ, đang kiểu “mạnh ai người nấy chạy”. Đấy cũng là thách thức!

+ Yếu tố tư duy

Ở Việt Nam đang xuất hiện khá nhiều phiên bản mobile của các cơ quan báo chí, tuy nhiên nội dung thì được chuyển nguyên si từ báo mạng điện tử dàng cho máy tính sang. Một số khác thì không chuyển hết mà có sự lựa chọn nhưng vẫn mang tính “sao chép”. Điều này cho thấy sự lặp lại của lịch sử, khi báo mạng điện mới ra đời, các cơ quan báo in đua nhau có trang web và nội dung thì được nhân bản từ báo in. Để thúc đẩy sự phát triển của báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động thì cần có tư duy chiến lược trong việc sản xuất nội dung. Nghĩa là các cơ quan báo chí phải xây dựng nội dung dành riêng cho thiết bị di động phù hợp với nhu cầu và thói quen của người sử dụng. Thậm chí, tư duy đó còn phải tiến xa hơn khi tính đến sản xuất nội dung cho các thiết bị di động cũng khác nhau. Hiện tại, trên thế giới, nhiều cơ quan báo chí và truyền thông đã xác định “Mobile first, web later”, tức là ưu tiên nội dung cho thiết bị di động trước, sau đó mới đến báo mạng điện tử và báo in.

+ Yếu tố nhân lực

Hiện tại, đội ngũ nhân lực – các phóng viên, biên tập viên – của các tòa soạn báo mạng điện tử hầu hết mới chỉ được đào tạo và tập trung sản xuất tin, bài cho phiên bản thông thường trên máy vi tính chứ chưa có một đội ngũ viết tin, bài dành riêng cho thiết bị di động. Bởi lẽ, phần lớn báo mạng điện tử đều xuất phát từ báo in, số lượng báo mạng điện tử độc lập là không nhiều. Hơn nữa, ở thời kỳ đầu, khi cập nhật tin, bài cho báo mạng điện tử, các phóng viên, biên tập viên chủ yếu lấy từ báo in. Sau này, khi báo mạng điện tử phát triển, đội ngũ phóng viên chuyên viết cho báo mạng điện tử mới được tuyển dụng và nội dung cũng như tần suất cập nhật tin, bài cho báo điện tử cũng tăng theo. Trong một sớm một chiều, các cơ quan báo mạng điện tử chưa thể bố trí nhân sự chuyên xử lý nội dung cho thiết bị di động, nhưng đó là điều không thể không tính đến trong lộ trình này.

4. Một số dấu mốc ở Việt Nam

- Ngày 11/1/2010, VietnamPlus đã trở thành đơn vị chính thức cung cấp phiên bản đọc báo đa ngôn ngữ trên mạng viễn thông. Đây là giải pháp thông tin hiện đại, tiên tiến và nhanh chóng, phù hợp với tiến trình phát triển của quốc gia. Với 4 ngôn ngữ Việt, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, thông tin thời sự trong và ngoài nước được cung cấp nhanh chóng cho độc giả. Cùng với VietnamPlus, baomoi.com, VietNamNet cũng tiên phong trong ứng dụng công nghệ mới để chinh phục độc giả mobile;

- Ngày 16/3/2010, báo điện tử Dân Trí chính thức ra mắt trang báo mạng điện tử dành cho điện thoại di động. Đây là trang báo mạng điện tử loại bỏ gần như hoàn toàn quảng cáo, tốc độ tải trang nhanh, tiết kiệm đáng kể cước phí dữ liệu. Với thông tin nhanh nhạy, có chất lượng cùng giao diện đơn giản đã giúp báo Dân Trí được nhiều người dùng điện thoại di động lựa chọn và đứng thứ 2 trong top 10 địa chỉ web được người sử dụng thiết bị di động truy cập nhiều nhất, theo báo cáo khảo sát thực trạng sử dụng web trên thiết bị di động toàn cầu tháng 10/2010 của Opera công bố;

- Ngày 1/8/2011, báo điện tử Phunutoday cũng chính thức đưa vào hoạt động giao diện dành cho các hệ máy di động;

- Đầu tháng 3/ 2012, VTC News cũng đã ra mắt báo mạng điện tử trên điện thoại di động - VTC News Mobile, tạo thêm kênh thông tin tương tác với bạn đọc;

- Ngày 14/8/2012, báo An ninh Thủ đô đã chính thức ra mắt phiên bản đọc báo An ninh Thủ đô mobile dành cho người sử dụng điện thoại di động;

- Tháng 9/2013, báo Thanh niên đã ra mắt ứng dụng báo chí trên nền tảng di động mang tên Thanh niên Mobile với bộ phận làm tin và hệ thống nhân sự riêng. Với phương châm “Tin tức trong tầm tay”, Thanh niên Mobile có tham vọng thực hiện sứ mệnh đưa tin tức đến tận tay công chúng một cách nhanh nhất ngay cả khi họ không có thời gian truy cập mạng. Ứng dụng này giành Giải vàng cho ứng dụng báo chí trên điện thoại di động của Hiệp hội báo chí Châu Á Thái Bình Dương;

N.T.T.G

- …

Chú thích:

1. Cameron D. (2007), Mobile media and the journalism curriculum, Paper presented at the Mobile Media 2007 Conference, Sydney.

2,5. Dẫn theo Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2015), Sự biến thể của tin báo chí trên các thiết bị di động, Luận văn thạc sĩ báo chí học, Đại học KHXH&NV Hà Nội, tr.19.

3. Amy Mitchell và Tom Rosenstiel (2012), The State of the News Media 2012 – An Annual Report on American Journalism, Pew Research Centers Project for Excellence in Journalism, Washington D.C.

4, Tom Rosenstiel, Amy Mitchell, Lee Rainie, and Kristen Purcell (2011), How mobile divices are changing community information environments, Project for Excellence in Journalisms 2011 State of the News Media Report.

6. http://vtmgroup.com.vn/phan-tich-so-lieu-thong-ke-ve-internet-va-di-dong-viet-nam-nam-2014

7. Hoàng Thị Thu Hằng (2013), Hành vi tiếp nhận thông tin báo chí trên điện thoại dị động ở các tỉnh, thành phố lớn là TP. Hồ Chí Minh và Bình Phước, Luận văn Thạc sỹ báo chí học, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.

8. Lê Quốc Minh (2013), Mobile News – Tương lai của truyền thông, Báo chí – Những vấn đề lý luận thực tiễn tập 8, NXB Thông tin và Truyền thông.

Ngoài ra, nhiều số liệu khảo sát trong bài được tham khảo từ Luận văn thạc sĩ báo chí học: Xu hướng phát triển báo mạng điện tử dành cho thiết bị di động của Nguyễn Hoàng Lan Chi (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, năm 2014).

 

 

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com