Dấu chân Bước Xanh nơi địa đầu Tổ quốc


(ĐHVH) - Cách đây hơn 30 năm, cái tên Vị Xuyên đã trở thành một kí ức đau thương mà oai hùng trong trận chiến đấu tranh bảo vệ biên giới phía Bắc 1984-1989. Cho đến hôm nay, khi đội SVTN Bước Xanh (Đại học Văn hóa Hà Nội) đặt chân lên bản Khoéc (xã Thượng Sơn, huyện Vị Xuyên) thì nơi địa đầu của Tổ quốc này vẫn còn đang tiếp tục với cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu.

 


Nơi xa xôi, khó khăn bậc nhất Vị Xuyên

            Xã Thượng Sơn là một xã vùng sâu vùng xa, thuộc diện đặc biệt khó khăn của huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.  Xã cách trung tâm huyện hơn 30 km đường rừng. Toàn xã có 12 thôn bản, trong đó có bản Khoéc là nơi mà chúng tôi đến. Từ trung tâm xã đi vào bản Khoéc phải hơn 7 km, đường nhỏ, dốc và vào mùa mưa thường bị đất đồi núi sạt lở ngăn cách. Toàn bản có 160 hộ, trong đó có 70 hộ nghèo, 26 hộ cận nghèo với ba tộc người cư trú chính: Dao, Mông và Hán.

            Tháng 7/2014 vẫn có trường hợp phụ nữ treo cổ tự tử do gia đình quá nghèo. Ở đây, mỗi ngôi nhà đều nằm trên một ngọn đồi. Ngọn đồi này cách ngọn đồi kia đến mấy vòng dao quắm. Mỗi ngôi nhà đến mấy thế hệ, đông không nhớ hết mặt. Không có điện lưới, họ sinh hoạt trong sáng từ bếp lửa đặt giữa nhà và từ bóng đèn lờ nhờ. Mỗi ngôi nhà như một số phận riêng, cứ văng vẳng trong tâm trí Bước Xanh giữa cơn mưa kéo dài cả ngày.

(Những ánh mắt trẻ em buồn thương trên thửa ruộng bậc thang)

            Đường vào bản gập ghềnh khó đi, có những lúc tưởng như tim muốn nhảy ra ngoài vì phải vượt qua đoạn đường dốc đầy đá. Dọc đường đi, cái mùi của nắng ở đây thật dễ chịu, cái nắng mát mẻ, đối với những “cậu ấm, cô chiêu” như chúng tôi đây quả là địa điểm lí thú để tránh cái nắng tháng 7 đang gay gắt ở Hà thành... Nhưng hóa ra cái nắng nóng này đã kéo dài suốt hơn một tháng khiến cho những thửa ruộng bậc thang trở nên khô khốc và không thể cấy được. Bà con ở đây đang mong chờ một cơn mưa.

            Do địa hình khá phức tạp, nơi cư trú có độ dốc khá lớn, khí hậu mang nhiều sắc thái ôn đới nên người dân ở đây chủ yếu mưu sinh bằng nghề trồng chè, trồng lúa trên các thửa ruộng bậc thang. Một số gia đình thì trồng thêm thảo quả trên núi cao. Diện tích đất bỏ hoang còn khá nhiều do khí hậu ở đây không thích hợp cho việc trồng cây hoa màu.

            Việc đi lại, đặc biệt là đi học của các em học sinh gặp rất nhiều khó khăn. Thông thường, các em học sinh cấp hai phải đi ra trung tâm xã. Học sinh cấp 3 phải đi ra trung tâm huyện. Phần lớn các em đều phải đi bộ và chỉ về nhà vào dịp cuối tuần. Em Hoàng Thị Mai chia sẻ “Chúng em học hết lớp 3 ở trong bản, sau đó lên lớp 4 thì em đi bộ cùng các bạn ra ngoài trường chính, có hôm trời mưa quá thì chúng em nghỉ học, em không bán trú vì nước ở đó bẩn lắm”.

(Rất nhiều trẻ em bản Khoéc thiếu thốn, sớm phải bỏ học)

            Việc dựng nhà ở đây chủ yếu bằng cách lấy gỗ từ rừng già, sau đó bà con trong bản giúp nhau dựng lên và lợp lá. Bản Khoéc vẫn còn tình trạng tảo hôn, sinh đẻ nhiều càng khiến cái nghèo và lạc hậu cứ bám riết họ từ đời này qua đời khác.  Nhiều em chưa học hết cấp hai đã lấy chồng. Còn đa số các gia đình chỉ cố gắng cho con học ở mức độ biết chữ, nói được tiếng phổ thông. Trẻ em ở bản trở thành lao động chính của gia đình, từ địu em, chăn trâu, chăn dê đến cày cấy.

(Bước Xanh cùng thanh niên bản khắc phục hậu quả lũ lụt)

            Sáng ngày 5/7, Bước Xanh bắt tay vào công việc san lấp đất nhằm khắc phục hậu quả do lũ từ tháng 7/2012 đã khiến cho ngôi trường mẫu giáo bản Khoéc đầy đủ tiện nghi ngưng đi vào hoạt động. Hoàn thành sau một năm khởi công xây dựng, còn đang chờ điện về bản để lớp học có đủ ánh sáng thì lớp học đã chứa đầy đất và bùn từ đồi sạt lở. Niềm vui khi có những chàng trai cô gái tuổi đôi mươi từ Hà Nội về làm cùng đã khiến cho các chàng trai bản thêm hào hứng bắt tay vào làm cùng đoàn tình nguyện. Đến tối đoàn tình nguyện tiếp tục vui chơi cùng các em nhỏ và 18 suất quà gồm sách vở và tiền mặt đã được trao cho các em. Em Hoàng Thồng Quáng nói ước mơ của mình khi được nhận quà “Em ước mơ trở thành thầy giáo để mang chữ đến cho các em của bản”.

(Những món quà, lời thăm hỏi của Bước Xanh)

            Nhưng với những điều kiện như hiện tại ước mơ ấy của Quáng cũng như nhiều trẻ em bản Khoéc, quả thật, sẽ rất khó mà thành thực….

Cơn mưa mát lành

            Theo dự án điện lưới quốc gia, bản Khoéc sẽ có điện trong năm 2020. Anh Lý Văn Sàng, Bí thư xã Đoàn cho biết:“Nói là thế chứ họ cũng phải ưu tiên vùng hải đảo trước”. Trường tiểu học mà Bước Xanh đóng là nơi có nhiều ánh sáng điện nhất (điện phát từ các máy phát điện đặt ở khe nước) mà cũng không đủ nhìn thấy rõ mặt nhau. Nhưng khi trời nhá nhem, lúc cả đoàn chưa kịp ăn bữa tối, thì bà con dân bản đã vòng ngoài vòng trong, mẹ địu con, chị địu em, có người đứng hẳn trên ghế chen chúc để xem "văn nghệ" của sinh viên tình nguyện. Các thành viên Bước Xanh, người hát, người tổ chức trò chơi, người phát kẹo, toàn những tiết mục "cây nhà lá vườn" nhưng bà con cười vui như được mùa. Hóa ra, đây là lần đầu tiên dân bản biết đến "văn nghệ", biết đến sắc áo xanh tình nguyện và có lẽ cũng lần đầu tiên được thưởng thức những trò chơi trẻ trung, sôi nổi như thế. Trưởng thôn Triệu Chòi Vạn nghẹn ngào, cố gắng nói tiếng phổ thông từng chữ một: “Trước đây chưa từng nghe đến chữ tình nguyện, bây giờ đoàn tình nguyện từ Hà Nội về thôn rất cảm ơn vì đã có tấm lòng hảo tâm đi thăm từng hộ. Bác mong muốn sớm có điện vào thôn và đường đi lại vào mùa mưa đỡ khổ”.

(Niềm vui, háo hức của bà con dân bản khi đến xem văn nghệ của Bước Xanh)

            Có một sự trùng hợp thật thú vị: khi Bước Xanh đến bản thì ngay đêm đầu tiên, một cơn mưa lớn đã đổ xuống tất cả các thửa ruộng bậc thang của bản Khoéc. Chúng tôi nói vui rằng "Bước Xanh đã đem mưa đến cho bà con cày cấy sau gần tháng trời mong mưa!". Ngay sáng hôm sau, 4/7, khi trời chưa ngớt mưa, Bước Xanh đã chia thành các nhóm đến thăm hỏi, tặng quà các gia đình thương binh, liệt sĩ, gia đình chính sách và hơn 20 gia đình hộ nghèo và khó khăn, động viên các gia đình cố gắng cho con em đi học. Đã có 30 suất quà bao gồm nhu yếu phẩm và một chút tiền mặt đã được trao tận tay các gia đình. Cơn mưa lại ập xuống khiến đoạn đường đã trơn càng thêm trơn.  Nhưng hành trình không vì thế mà gián đoạn.

                                       (Hàng trăm bà con đi bộ trong rừng đêm để chia tay Bước Xanh)

            Chúng tôi đi dưới làn mưa rừng. Những ngọn đồi sương mờ phủ. Những làn mây trắng như mắc vào các thửa ruộng bậc thang chênh vênh lưng chừng trời. Cảnh nơi đây thật đẹp. Nhưng chúng tôi chợt nghĩ, sao buồn và cô độc đến thế, vắng lặng và nghèo khổ đến thế. Nếu không được đến đây, thử hỏi, trong tuổi hai mươi vô tư của chúng ta, liệu có bao giờ chúng ta biết thêm phần hình hài đất nước như vậy không…?

(Niềm vui của các em nhỏ khi được các anh chị tặng quà, tổ chức trò chơi)

Nghĩ về nơi biên cương Tổ quốc

            Ngoài cái tên “đồi thịt băm” thì “thung lũng gọi hồn” cũng là tên gọi khác của miền đất Vị Xuyên. Trong cuộc chiến đấu tranh bảo vệ biên giới phía Bắc cách đây hơn 30 năm, đã hàng trăm chàng trai độ tuổi 18, 20 đã ngã xuống giữ gìn từng tấc đất Tổ quốc. Vào ngày cuối cùng của chuyến đi tình nguyện, Bước Xanh đã có nén hương tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ tại nghĩa trang Vị Xuyên, nơi yên nghỉ của hơn 1700 liệt sĩ chủ yếu hi sinh ở các điểm cao thuộc huyện Vị Xuyên. Bác Vừ Seo Sếnh là một trong những người lính may mắn còn sống sót trong trận chiến ác liệt chống quân Trung Quốc năm xưa. Bác đã để lại một phần cơ thể trong cuộc chiến đẫm máu năm 1984. Bác xúc động nói “Thật may mắn vì cả bản không có ai hi sinh trong trận chiến năm đó”. Gương mặt bác tỏ rõ sự vui mừng khi có đoàn tình nguyện đến thăm hỏi. Một kỉ niệm đáng nhớ nữa, là trong đêm giao lưu văn nghệ cuối cùng, hai vợ chồng bác Lò Phà Quẩy năm nay đã gần 70 tuổi đã không quản đường xá xa xôi đến để chia tay chúng tôi. Vợ chồng bác lau nước mắt nói “Các cháu tận Hà Nội xuống thăm ông bà, nhà không có chén nước để mời các cháu. Các cháu quan tâm ông hơn cả con cháu ông”. Chúng tôi chỉ có thể đáp lại tấm chân tình đó bằng những chiếc ôm thật lâu vì không đầy 8 tiếng đồng hồ sau chúng tôi lại tiếp tục cuộc hành trình về với Hà Nội. Những câu nói giản dị của người lính biên giới năm xưa làm cho chúng tôi cảm thấy xót xa vì những thua thiệt mà họ đang gánh chịu.

(Bước Xanh thắp nén hương tưởng nhớ các liệt sĩ tại nghĩa trang Vị Xuyên)

            Không chỉ bản Khoéc của huyện Vị Xuyên mà Đồng Văn, Phố Ràng, Mù Cang Chải... hay gần nhất là thôn Khe Lẹ thuộc xã Hà Lâu, huyện Tiên Yên(Quảng Ninh) cũng là những miền đất còn nhiều khó khăn mà dấu chân Bước xanh đã bước đến. Và vẫn còn có rất nhiều số phận như Mai, như Quáng đang chờ đợi dấu chân của Bước Xanh trong những hành trình, những mùa tình nguyện tiếp theo.

            Con đường chúng tôi lên nơi địa đầu Tổ quốc là con đường giúp tôi nghĩ ngợi bao điều. Khi chúng tôi đi, chúng tôi chỉ thấy mình là những vị khách. Khi chúng tôi đến, chỉ thành tâm làm những việc thật bình thường, giản đơn. Khi chúng tôi đi, chúng tôi chỉ cần quyết tâm. Khi chúng tôi đến, chỉ quyết tâm thôi chưa đủ. Chúng tôi còn phải biết yêu thương và gắn bó.

            Mà với chúng tôi, yêu thương là hành động!

                                                                                                        

 

 

Bài: Thu Hương (VB2)

Ảnh: Bước Xanh

 


 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com