Những khoái cảm khác



TRONG THẾ GIỚI CẢM XÚC

(Đọc tiểu thuyết “Những khoái cảm khác” của Jerzy Pilch, Lê Bá Thự dịch, NXB Phụ nữ, 2015)

                                                                                    Văn Giá

 

1.Trong tiểu thuyết có tính trào tiếu này, nhà văn Jerzy Pilch đã dàn dựng theo cách truyện trong truyện. Ở đây có ba câu chuyện: chiếm dung lượng lớn nhất là câu chuyện của nhân vật chính Paven Kohoutek và người tình hiện tại của anh ta, câu chuyện về cụ cố của anh ta: Emilian Kohoutek với cụ bà Helenka; và cuối cùng, của bác sĩ Oyermah với cô gái điếm Nhật Bản Akiko. Câu chuyện của nhân vật chính xảy ra ở thì hiện tại, còn hai câu chuyện sau của hai ông già xảy ra trong quá khứ, một quá khứ gần, một quá khứ xa.

Mỗi nhân vật trong mỗi câu chuyện của mình lại tham dự theo những cách rất khác nhau.

Paven Kohoutek là kẻ chuyên đi lừa bịp đàn bà, lần này bị người tình hiện tại tìm cách truy đuổi, ràng buộc, không cho chạy làng. Từ chỗ anh ta cho là được hưởng hạnh phúc, đến chỗ anh ta như gà mắc tóc, không biết phải giải quyết câu chuyện ra sao, và rơi vào tình trạng cáu kỉnh, bấn loạn. Giữa hai câu chuyện này, nhà văn ưu tiên trần thuật nhân vật đàn ông-một người sống bằng/trong thế giới cảm xúc.

Sang câu chuyện thứ hai, một người đàn bà suốt đời mang  lòng yêu cụ ông Emilian Kohoutek mà không được đền đáp. Phải chờ đến khi chết, một sự rủi ro tình cờ, trong cánh rừng tuyết phủ, chiếc quan tài bị tuột dây khiêng đã lao từ đỉnh đồi xuống chân đồi rồi lao ra sông, bà cụ ôm lấy chiếc quan tài lao theo, tin rằng rốt cuộc thì ông cụ đã đến với mình. Ở câu chuyện thứ hai này, cụ bà Helenka lại là người sống bằng/trong thế giới cảm xúc.

Với câu chuyện thứ ba, nhà văn tập trung vào ông bác sĩ già Oyermah, người thầy nghề nghiệp và tinh thần của Paven Kohoutek. Ông nhớ mãi, nhớ đến suốt đời lần gặp gỡ ngắn ngủi của mình với cô gái điếm Nhật Bản. Cho đến tận lúc hấp hối, ông  vẫn mường tượng về cô ấy và vẫn day dứt không thể hiểu nổi tại sao cô ấy lại ứng xử với ông như vậy. Đối với câu chuyện này, ông bác sĩ lại được miêu tả như là một người sống bằng/trong thế giới cảm xúc.

Như vậy, nếu xét theo quan điểm lợi - hại, chúng ta nhận ra một điều rằng: những người sống bằng/trong cảm xúc đều là những người chịu nhiều hệ lụy, nhiều khốn khổ, nhiều nỗi dày vò. Bởi vì những người này luôn sống theo dẫn dắt của cảm xúc nội tâm cá nhân, sống trái với  những chuẩn mực chung của cộng đồng;  trong khi đó cả người mình theo đuổi, cả những người chung quanh đều không chấp nhận, không chịu đựng nổi những phá cách/phách đó.

Tuy nhiên, theo tôi, nếu chỉ dừng lại ở nhận định này, tiểu thuyết có thể bị làm nghèo nàn đi ý nghĩa mà tác giả dụng ý và tác phẩm đã đạt được.

2.Tôi cho rằng, nhà văn không định đi theo hướng quy kết đạo đức trên lập trường của một nhà đạo đức học. Khác với nhà đạo đức, nhà tiểu thuyết muốn biểu đạt đời sống trong tính khả thể của nó. Chính vì thế, qua các nhân vật và giọng điệu trong tác phẩm, tiểu thuyết đặt ra nhiều vấn đề của đời sống nhân sinh.

Trước nhất, ông không hẳn lên án những người sống theo lối chạy theo cảm xúc. Sống theo cảm xúc cũng có những thú vị của nó. Thậm chí, những cảm xúc bền vững có khi lại thuộc về những tình cảm lớn đáng nể phục. Tình yêu của bà cụ đối với ông cụ Emilian Kohoutek chẳng phải thuộc về một tình yêu lớn đó sao? Trong tình yêu, người bất hạnh có thể lại là người có một thứ tình cảm nhợt nhạt, nghĩa vụ, như bổn phận, như một việc phải làm…

Thứ hai, có thể nghĩ đến ý tưởng này: nếu ai đó chỉ tuân theo cảm xúc không thôi, đến mức như là sự buông thả, thì sẽ chịu nhiều phiền toái, hệ lụy. Không chỉ gây ra phiền toái cho người tình, mà còn phiền toái cho người thân của mình, phiền toái cho cộng đồng.

Sống theo cảm xúc khả dĩ nhất là khi đừng vì nó mà bất chấp tất cả, vô trách nhiệm và gây hệ lụy cho người khác.

Thứ ba, vượt lên trên tất cả những suy đoán, tôi nghĩ, nhà văn đặt ra vấn đề: làm thế nào con người sống cân bằng giữa thế giới của khoái cảm, cảm xúc và thế giới của lý tính biết chấp nhận những quy ước, chuẩn mực cộng đồng. Đây là một bài toán của muôn đời. Nó là một hằng số đặt ra đối với tất cả mọi thời đại, mọi cộng đồng và mọi cá nhân. Điều này luôn là một thách đố không đơn giản đối với trí khôn của con người.

3.Tôi thích lối viết humour của tiểu thuyết này.Trước nhất về điểm nhìn trần thuật, tác giả để cho nhân vật người kể chuyện thỉnh thoảng xuất hiện trong giọng điệu của những người già quan sát và thuật lại. Trong suốt quá trình trần thuật, tác giả thỉnh thoảng lại cho xuất hiện những dòng này: “Vừa buồn cười, vừa sợ hãi khi quan sát cảnh này, chúng tôi, những kẻ bất nhã già nua có thể bảo rằng…”, “Chúng tôi, những kẻ bất nhã già nua, chúng tôi sẽ không giấu giếm:…”, vv…

Lựa chọn nhân vật người kể chuyện này, có hai điểm đáng chú ý:

1) Cho người kể chuyện công khai xuất hiện, tuy không được mô tả như một nhân vật đầy đủ, nhà văn cố ý tạo ra tính khách quan cho câu chuyện được kể, tạo niềm tin cho người đọc.

2) Nhân vật người kể chuyện này về cơ bản là nhân vật bất tín, thiếu tin cậy.  Bởi vì, thứ nhất, tác giả để cho nhân vật trong ngôi “chúng tôi”, tức nhân vật đám đông (mà đám đông thì làm sao có thể tin cậy được?); thứ hai, nhân vật lại là những người “già nua”, không đáng tin cậy vào trí nhớ và sự xét đoán,  lại “bất nhã” (được hiểu là tò mò, thóc mách tọc mạch chuyện người khác), thì độ tin cậy càng giảm thiểu.

Sự trình hiện của câu chuyện nhờ lời kể của một nhóm người già, điều này đã bất bình thường, cho phép  chất hài hước, trào tiếu xuất hiện.

Lại nữa, trong nhiều trường đoạn, tác giả cố ý cường điệu  một số tình tiết, làm cho câu chuyện ngả theo hướng hài hước: lời người tình hiện tại đối thoại với Kohoutek, cảnh người tình ngồi trốn trên cây, ông bác sĩ Oyermah say mê diễn thuyết bất cứ lúc nào, chỗ nào, ngay cả trước lúc sức tàn lực kiệt…

Trong khung cảnh chính lấy bút pháp hiện thực làm chủ đạo, nhà văn đã tăng cường bút pháp trào tiếu, làm cho câu chuyện trở nên hóm hỉnh, nhiều chỗ tức cười, tạo nên  cảm giác nhẹ nhõm, thanh thoát.

Ấy thế mà tiểu thuyết lại đạt được độ sâu sắc về tư tưởng, gây ám ảnh và suy tư ở người đọc.

Điều cuối cùng, không thể không nhắc đến công lao của người dịch. Nhà văn, dịch giả Lê Bá Thự trong nhiều năm nay đã dày công, chịu khó dịch và giới thiệu nhiều tác phẩm của nhiều tác giả Ba Lan đương đại (hiện theo con số thống kê của tác giả, ông đã dịch 24 tác phẩm, chủ yếu là tiểu thuyết). Như một sự phân công tự nhiên, đội ngũ những dịch giả văn học Ba Lan như  Nguyễn Hữu Dũng, Nguyễn Chí Thuật, Tạ Minh Châu đảm đương người dịch thơ, người dịch văn, người dịch văn học cổ điển, người dịch văn học hiện đại. Lê Bá Thự chọn khu vực văn học Ba Lan đương đại. Nhờ ông, bạn đọc Việt Nam được sống cùng với không khí văn chương Ba Lan cùng thời. Chỉ riêng điều đó thôi, ông đã có công đáng kể.

Với tiểu thuyết “Những khoái cảm khác”, Lê Bá Thự đã truyền được một tinh- thần- tiểu -thuyết -Jerzy Pilch, một nhà văn  như nhận định của chính dịch giả: “ngôi sao đang sáng chói trên bầu trời văn học đương đại Ba Lan” đến cộng đồng người đọc Việt Nam.

                                                            Ngày quốc tế lao động 1/5/2015

                                                                             VG

 

 

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com