Phan Đăng Di: “Trong nghệ thuật, muốn độc lập, phải tìm được cách xử lí”

(Phỏng vấn của Vũ Ánh Dương)          

Phan Đăng Di, người làm phim  độc lập từ hiện thực được  trải nghiệm để vén mở những hiện thực khác. Vẫn là Phan Đăng Di, người thực hiện các hoạt động giáo dục đã truyền cảm hứng, bồi dưỡng tư chất, đánh thức thiên chất điện ảnh của nhiều đạo diễn trẻ.

 
Là một trong những đạo diễn phim độc lập đầu tiên ở Việt Nam, theo anh bản sắc của phim độc lập là gì?

 

Với tôi, phim độc lập gần với khái niệm của phim tác giả. Thông thường người đạo diễn là người viết kịch bản mà trong đó không đề cao các yếu tố về cốt truyện, kịch tính. Tôi cũng không nhìn phim độc lập ở khía cạnh  nó được sản xuất ra.  Tôi hướng về  những đặc điểm sáng tạo nghệ thuật của phim độc lập, người làm phim có một khát khao thể hiện tiếng nói, cá tính và tìm tòi trong ngôn ngữ điện ảnh.

Song, mọi câu chuyện đều đã được kể rồi, đó chính là vấn đề đau đầu cho những người làm phim, không chỉ với những nhà làm phim độc lập. Biên độ sáng tạo ngày càng bị thu hẹp. Ngay cả trong văn học, khi nó đã trải qua những đỉnh cao, nó rất khó khăn trong việc tìm kiếm cái gì đó mới mẻ. Công bằng mà nói, sáng tạo rất khó vì nó là cái bẫy, anh rất dễ rơi vào khủng hoảng. Chúng ta phải bước qua cái bẫy.  Trong nghệ thuật, mình muốn độc lập, mình phải tìm được cách xử lý, mà nếu mình không tìm được cách xử lý thì mình không còn độc lập nữa. Mình phải có được những “mô-đun” để ghép lại thành một tổng thể. Một người nghệ sĩ giỏi là từng ấy “mô –đun”, họ có thể vận hành tốt để không ngừng mở rộng thế giới của họ. Nhưng có những người chưa chắc đã sử dụng được nhuần nhuyễn những “mô –đun” đó, hoặc có thời điểm nào đó bị lạc đường.

 

Phim độc lập là đường đi lâu dài mãi mãi hay chỉ là bước đầu ( khi tôi chưa được định danh, khi tôi chưa được đầu tư nhiều tiền…) để  bước vào điện ảnh?

Có những người từ lúc mới bắt đầu đến lúc thành danh, thành tượng đài,  không đổi phong cách làm phim. Có lúc, khán giả thắc mắc, tại sao lại làm mãi như vậy? Có thể anh cũng muốn chuyển hướng chứ.?  Chỉ những đạo diễn quá mạnh về phong cách như Thái Minh Lượng, Hầu Hiếu Hiền sẽ không bao giờ thay đổi. Các ông vẫn đi con đường đó, chung thủy với ngôn ngữ điện ảnh của mình. Trường hợp như Giả Chương Kha thì khác, thời kì đầu của anh rất độc lập, dần dần có khuynh hướng biến đổi về phong cách và không còn độc lập, như phim gần đây A Touch of Sin (2013)

 

“Phong cách là lệch chuẩn”, các nhà làm phim độc lập có cơ hội lệch chuẩn nhiều hơn, vì thế họ dễ có phong cách hơn chăng ?

 

 Nghệ thuật bây giờ rất phân rã. Nó không có hiện tượng thống nhất tạo thành các trào lưu như đầu thế kỉ 20 nữa. Nó cũng không có chuẩn để lệch chuẩn. Càng ngày, các tác phẩm nghệ thuật càng trở nên đơn nhất. Nó không có các trào lưu nữa mà chỉ là những cá nhân độc đáo. Mỗi cá nhân đều có những chìa khóa sáng tạo riêng với niềm tin của anh về điện ảnh, với cái mà anh thích thú để theo đuổi.

 

Còn với các vấn đề xã hội, những nhà làm phim độc lập thường mạnh tay lách lưỡi dao chạm tới ?

Thực ra cái nào cũng có thể lách dao vào được. Cái  hay của nghệ thuật là nó có khả năng làm tới, đào xới đến tận cùng khi khai thác vấn đề. Đối với điện ảnh độc lập, nó không có trách nghiệm, áp lực phải làm vừa lòng ai cả vì thế nó có sự dữ dội khi khai thác vấn đề hơn.  Chúng ta nhìn nhận trong lịch sử điện ảnh, những thời khắc huy hoàng là lúc xã hội vừa trải qua một cuộc khủng hoảng lớn hay trong thời kì hỗn mang. Ví dụ như các trào lưu lớn của điện ảnh đều xuất hiện sau chiến tranh. Bây giờ mà nói có khu vực nào nóng hổi của điện ảnh thì đó chính là khu vực Đông Nam Á bởi đó là một trong những khu vực đang phát triển của thế giới. Cái gì nó ngọ nguậy, đang phát triển, đang tìm đường thì nó hợp với điện ảnh. Còn nếu mà xong xuôi rồi thì khó lắm. Đó là may mắn của những người làm phim độc lập Việt Nam.

 

Mang tới nhiều cơ hội cho các nhà phê bình thẩm định, truyền thông chú ý,  những làm phim độc lập Việt Nam thường được nhìn như những người hùng của nền điện ảnh trì trệ ?

 

Các nước khác cũng vậy thôi, tay nào làm phim độc lập cũng hay được chú ý. Cái chú ý đó thường từ bên ngoài trước, sau đó mới ảnh hưởng ngược lại trong nước. Và việc người làm phim độc lập có một chút tiếng tăm thì bao giờ nó cũng đi kèm với sức ép, căng thẳng cả.  Lịch sử điện ảnh Việt Nam phát triển trong một thời gian dài nhưng nó lại chậm thay đổi. Trước đây, khi việc làm phim nằm trong tay điện ảnh nhà nước thôi thì đâu có nhiều tiếng nói được. Từ năm 2003, trong Luật điện ảnh cho phép tư nhân làm phim, và vì thế mới có điện ảnh độc lập ở Việt Nam.  Và việc những bộ phim độc lập Việt Nam  đi ra được thế giới, tham dự một số liên hoan phim lớn và giành giải, dù nhỏ thôi, cũng là những bước hòa nhập.

 

 Còn về phương thức sản xuất, sự khác biệt giữ người làm phim độc lập và không độc lập là người làm phim độc lập luôn có nhiều hơn một sự lựa chọn kĩ thuật để thực hiện?

 

Cũng có một số đạo diễn có thói quen làm việc phải có từng đó ekip, từng đó tài chính, từng đó điều kiện kĩ thuật, họ mới làm được phim. Trần Anh Hùng là một đạo diễn có một nhãn quan độc đáo, phong cách riêng. Song Trần Anh Hùng làm phim có thói quen làm phim không rẻ bởi vì ông luôn đòi hỏi từng đó điều kiện.  Chắc chắn rất ít người làm phim độc lập với kinh phí lớn.  Trần Anh Hùng hay Terrence Malick làm phim độc lâp với kinh phí lớn nên cơ hội làm phim của họ không nhiều.  Đối với họ, kinh phí là sợ dây trói. Ngược lại, Lâu Diệp, anh ta biến những bất lợi về của sản xuất thành phong cách của mình. Những phim của anh hoàn toàn thiếu sót về mặt kĩ thuật, đèn đóm không đủ…nhưng nó lại trở thành sức mạnh trong phim.

 

 

Cộng đồng những người làm phim độc lập đóng vai trò như thế nào với một người làm phim độc lập?

 

Khả năng kích thích đẩy nhau đi. Những người làm phim Việt Nam nên có một niềm lo ngại chung: Đóng góp của Việt Nam cho kho tàng nghệ thuật thế giới gần như bằng không. Mình đi  học, đi tiếp thu của người ta mà không có đóng góp gì. Cái đó là không công bằng. Bây giờ mình có được một tài năng mình phải tạo cơ hội cho nó nảy nở.

 

 Là một trong những người làm phim độc lập có kinh nghiệp và cả thành tựu nhất định, anh đã tạo cơ hội cho những nhà làm phim độc lập trẻ hơn mình chứ?

 

Người làm phim độc lập nào cũng có món nợ với những cộng sự, món nợ với diễn viên, với các nhà đầu tư dù là những đầu tư nhỏ. Phải có chứ, bởi nhờ nó họ mới làm được những cái cá nhân, riêng biệt. Rõ ràng có lúc anh phải trả những món nợ đó. Cách trả là gì? Thứ nhất, nếu người ta giúp anh như vậy thì anh phải giúp người khác. Thứ hai, anh không thể ngồi đó mà kêu phim của anh khó hiểu và khán giả ít. Khán giả ít thì mình phải đi tìm khán giả, chia sẻ với họ để họ không quay lưng với mình. Ở châu Âu thì không đặt ra vấn đề  đó vì giáo dục nghệ thuật được thực hiện từ nhỏ. Ở đó luôn có sẵn một thị trường cho phim độc lập, phim nghệ thuật. Nhưng ở châu Á thì không vậy. Giáo dục điện ảnh thực sự cần thiết. Khi có những hiểu biết về ngôn ngữ điện ảnh, mình sẽ thấy làm được một bộ phim hay nó khó đến mức nào. Thế nên chúng ta thấy các nhà làm phim độc lập thường tham gia các hoạt động giáo dục, quảng bá điện ảnh.  Họ cũng trở thành người sản xuất cho đồng nghiệp hay tìm kiếm những cơ hội, điều kiện để những đồng nghiệp của họ được làm phim. Khi mà cộng đồng ấy lớn lên thì bản thân họ cũng lớn lên. Trong sự hỗ trợ đồng nghiệp, nó bao hàm cả ý nghĩa tự cứu mình.

 

Để một khán giả điện ảnh thành một người làm điện ảnh, làm phim độc lập thì nên bắt đầu với ?

 

Bắt đầu bằng một cam kết, một đam mê với điện ảnh. Làm phim là một việc cực nhọc, căng thẳng. Nó đòi hởi sự bền trí. Thêm nữa, ngoài yếu tố sáng tạo cần cả khôn ngoan để đi tìm kiếm những cơ hội. Có những sự chuẩn bị cụ thế nữa. Phải có những phim ngắn đầu tiên, những ý tưởng hay để phát triển thành phim dài. Những người bắt đầu phải ngay lập tức giới thiệu được sự độc đáo mới có thể cạnh tranh được.

 

Nhiều nhà làm phim độc lập Việt Nam chọn làm những bộ phim thuần túy hướng tới việc ra rạp, dành cho khán giả, anh có tiếc không?

 

Chắc chắn là không. Thậm chí chúng ta cần phải ghi nhận sự đóng góp đó. Điện ảnh Việt Nam, 10 năm trở lại đây toàn những gương mặc cũ, cách làm cũ. Phim nhà nước làm rồi không ra rạp, phim thương mại chỉ có từng đó điệu cười. Điện ảnh Việt Nam thiếu những cơ hội làm khác đi. Như ở Thái Lan, cộng đồng làm phim thực sự thú vị với rất nhiều người làm phim, nhiều dạng phim. Họ cỗ vũ, kích thích nhau cầm máy quay lên để đi làm phim. Với điện ảnh độc lập, cũng không đặt mục tiêu duy nhất là phải đến các liên hoan phim lớn, cứ để người làm phim thỏa mãn sự thích thú của họ. 

 

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com