Vài cảm nhận về truyện ngắn “Cây đèn gia bảo”

(PGS.TS Hoàng Kim Ngọc)

                      “Cây đèn gia bảo” của tác giả Phạm Xuân Hiếu là một truyện ngắn đã hấp dẫn tôi ngay từ dòng đầu tiên cho đến dòng cuối cùng.

                     Nội dung truyện kể về một người đàn ông là hậu duệ nhiều đời dòng tộc bá tước Môngten giàu có ở nước Pháp thế kỉ 18. Đã hơn hai mươi năm, ông lần tìm cây đèn gia bảo mấy trăm năm bị thất lạc. Khi có nguồn tin: một người Việt đã bán cây đèn giống như cây đèn ông cần tìm cho một người Việt mang về nước, ông đã sang Việt Nam thuê thám tử Hà, một người “nổi tiếng phá những vụ án buôn bán đồ quốc cấm, trộm cắp lưu manh, có năng khiếu săn tìm những món đồ quý hiếm thất lạc, tên tuổi lừng danh trong giới thám tử tư” tìm kiếm. Sau khi biết đích xác cây đèn của dòng họ mình  đang được một người sưu tầm đồ cổ nổi tiếng có tên là Lê Hòa lưu giữ, ông đã tìm đến để mua lại…

 Truyện viết theo thủ pháp đồng hiện, cây đèn cổ bây giờ đồng thời là cây đèn mấy trăm năm trước được hiện ra với xuất xứ, lai lịch, hành trình, diện mạo qua ngòi bút của người viết truyện tỏ ra rất am hiểu thế giới cổ vật. Sau này tôi được biết, tác giả Phạm Xuân Hiếu là một chuyên gia sưu tầm đồ cổ rất yêu văn chương, anh đã xuất bản tập truyện ngắn Người đàn bà và chiếc chén bạc gồm 18 câu chuyện đều xoay quanh những vấn đề liên quan đến cổ vật. Có thể nói, đó là sở trường và thế mạnh của anh, tuổi đời và tuổi nghề đã cho anh vốn sống phong phú để khai thác vỉa truyện đặc sản giàu trữ lượng này.

Với lối viết dung dị nhưng không kém phần tinh tế, biết bao hàm ngôn ẩn ý đã hiện ra trong Cây đèn gia bảo. Quý vật tầm quý nhân là một trong những thông điệp của truyện. Cái đẹp sẽ không đẹp trước con mắt của phường phàm phu tục tử, cái đẹp chỉ hiện ra dưới con mắt của người yêu cái Đẹp. Cây đèn cổ sẽ không có giá trị gì hết khi nằm trong tay những người không hiểu biết, nó chỉ có giá bèo bọt là 500 đô la mua ở chợ đêm Pari khi người mua nhìn thấy nó nằm lăn lóc, bẩn thỉu xấu xí trong góc xó cửa hàng. Nó chỉ có giá trị khi nằm trong tay nghệ sĩ Lê Hòa đã tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật, am hiểu lịch sử văn hóa các nước và có thú sưu tập đèn. Cách ngắm đèn của anh không phải là ngắm một đồ vật vô tri vô giác mà là thưởng ngoạn một linh vật có thân phận, có linh hồn…

Nhân vật chàng nghệ nhân da đen là biểu tượng của người nghệ sĩ chân chính. Để có một tác phẩm nghệ thuật hoàn hảo đúng nghĩa, ngoài năng khiếu bẩm sinh, nghệ sĩ còn phải có sự lao động miệt mài cùng với tình yêu cái Đẹp nồng nàn: “Đêm đêm chàng thao thức tìm cách chế tác cây đèn đẹp nhất, tuyệt mĩ nhất. Và mỗi lần chạm khắc, luyện kim, nấu thủy tinh, chàng đều lấy mồ hôi chích vài giọt máu ở đầu ngón tay nhỏ vào sản phâm đang nung đỏ trên bàn khò. Máu, mồ hôi quyện vào nhau tạo thành một loại thuốc tôi kim loại đặc biệt được kết tinh bằng tình yêu nghệ thuật của người thợ”.

Màu sắc tâm linh đã góp phần tạo nên những hàm ý và sức hấp dẫn độc đáo của truyện. Yếu tố huyền ảo thể hiện ở những chi tiết sau: Đặt cây đèn ở bất cứ vị trí nào trong ngôi nhà cũng không thể thắp sáng được, chỉ khi được mang vào phòng sách thì “thật không ngờ, ngọn lửa rực sáng lung linh không tắt. Anh lại mang xuống nhà, ngọn lửa không sáng, mang lên phòng sách, ngọn lửa lại sáng rực rỡ. Cả đêm đó, Lê Hòa thức trắng ngồi ngắm ngọn đèn. Và từ đó đêm đêm anh hay lên phòng đọc sách. Mỗi lần như vậy, tâm hồn anh thanh thản, minh mẫn lạ thường”. Chi tiết này khiến độc giả suy nghĩ và liên tưởng: phòng sách là một nơi sạch sẽ, nơi tập trung tri thức, sự hiểu biết và trí tuệ nhân loại… Ngọn đèn chỉ sáng khi nó được đặt ở vị trí xứng đáng, cái đẹp đã được tôn vinh; hạt giống phải gieo đúng đất mới cho hoa thơm trái ngọt; người tài phải đặt đúng vị trí mới phát huy được năng lực và tỏa sáng. Thêm một chi tiết tâm linh ám ảnh nữa là nhân vật Media thọ 84 tuổi, con số đó trùng với thời gian chàng nghệ nhân da đen làm xong cây đèn 8 tháng 4 ngày. Có thể nói, sự vật khi càng được bao trùm bằng những yếu tố kì ảo, huyền thoại bao nhiêu thì càng có giá trị và ý nghĩa bấy nhiêu. Một món đồ cổ sẽ trở nên có giá hơn rất nhiều nếu số phận của nó long đong, hành trình của nó lận đận, và sự thêu dệt huyền thoại về nó càng nhiều.

Nếu nói rằng thành công của một truyện ngắn phụ thuộc phần lớn vào chi tiết thì Cây đèn gia bảo thực sự đã có nhiều những chi tiết đáng giá.

Viết về tình yêu không phải là sở trường của Phạm Xuân Hiếu, tuy nhiên, một điều đặc biệt là trong truyện này, anh vẫn miêu tả được một tình yêu nồng nàn đầy bi kịch mà không cần phải dùng đến yếu tố sex hay sự hiện diện của thân thể, giường chiếu… Tình yêu của tiểu thư Media và chàng nghệ nhân da đen là thứ tình yêu cổ điển, lãng mạn, hơi giống mối tình đơn phương, không cùng đẳng cấp của chàng gù Quasimodo với nàng Esméralda trong Nhà thờ Đức Bà Pari vậy.

Tựu trung, có thể nói, về phương diện nội dung, truyện Cây đèn gia bảo đã đưa ra được một số thông điệp: quý vật tầm quý nhân, cái đẹp cần được tôn vinh, người tài cần phải được đặt đúng vị trí để phát huy năng lực… Về phương diện nghệ thuật, truyện được viết theo thủ pháp đồng hiện, đan cài yếu tố tâm linh huyền ảo tạo nên sức hấp dẫn mới mẻ. Với riêng bản thân tôi, đây là một truyện ngắn hay và ám ảnh.

Được biết, trong những tháng cuối năm và giáp Tết Quý Tỵ, Phạm Xuân Hiếu có tất cả  5 truyện ngắn được đăng liên tục, trong đó 3 truyện trên báo Văn nghệ (Đồng đô la cổ, Cây đèn gia bảo, Ngày giáp tết), một truyện trên Văn nghệ Trẻ (Đò ngang) và một truyện ngắn đăng trên Tạp chí Nhà văn (Cẩm nang bình an). Truyện ngắn Cây đèn gia bảo đã được in trang trọng trên trang nhất của Văn nghệ (số 42, thứ Bảy ngày 20 tháng 10 năm 2012). Điều đó phần nào khẳng định: tác phẩm này đã lọt được vào “con mắt xanh” của những người biên tập.

                                                                                  

 

 

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 

CÁC TIN TRƯỚC

CÁC TIN TIẾP THEO

 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com