Nhà văn Phạm Việt Long: Nhà văn cần trái tim nóng nhiều hơn, cái đầu lạnh ít hơn

Phạm Việt Long là một nghệ sĩ đa tài, ông viết văn, viết nhạc, làm báo và là một nhà nghiên cứu văn hóa. Ông từng là phóng viên chiến trường trong giai đoạn 1968-1975. Qua cuộc chiến này, ông viết bộ “Bê trọc” (Ba tập - Đoạt Giải B về văn xuôi do Uỷ ban toàn quốc LH VHNT Việt Nam trao năm 2000 cho tiểu thuyết tư liệu) - tác phẩm được Đài truyền hình Việt Nam dựng phim 4 tập với tên “Nhật ký chiên trường”. Ngoài những tác phẩm văn học khác như “Âm bản”, “Du khảo Hoa Kỳ”, “Giã tữ”, “Ngờ vực”, Phạm Việt Long còn được biết đến là một nhạc sĩ của những bài hát quen thuộc: Miền quê, Giàn thiên lý, Sao anh lại nhìn em, Giấc mơ, Nhớ nắng, Chiều Quy Hòa, Biển vắng…

 PV: Với tư cách là một nhà báo, ông có thể cho biết lợi thế của một người làm báo khi viết văn?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Rất có lợi thế. Đi nhiều, tiếp xúc nhiều. Có cách để tiếp cận cuộc sống. Biết nhìn vào chi tiết. Cái hạn chế là viết không cẩn thận sẽ bị ảnh hưởng thành báo chí hóa.

 PV: Ông có sợ bị chi tiết triệt tiêu cảm xúc?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi không nghĩ như vậy. Bởi người viết muốn viết phải có cảm xúc. Làm báo cũng cần cảm xúc. Như nhiều người nói, phải có một trái tim nóng và cái đầu lạnh. Không để cảm xúc kéo đi mất cái nhìn. Phải yêu rất là yêu, phải ghét rất là ghét. 

PV: Nhà văn có chăng cũng cần điều này?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Thực ra nhà văn cần trái tim nóng nhiều hơn, cái đầu lạnh ít hơn. Nhiều khi viết văn, trái tim lầm lạc dẫn đi nhiều hơn lại viết hay hơn nhưng làm báo thì không được như vậy. Sai sự thật là không được.

 PV: Ông thấy thế hệ ông ngày trước và thế hệ trẻ bây giờ như thế nào? Thế hệ trước mạnh mẽ và có tính cộng đồng hơn không?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Thế hệ trước giác ngộ sớm hơn, đồng lòng hơn. Trưởng thành về ý thức xã hội sớm hơn. Cả một thế hệ cùng đi. Rất ít người khác.

 PV: Nghĩa là chung lý tưởng?

 Nhà văn Phạm Việt Long:  Chung lý tưởng. Chung chí hướng. Không sợ cái hi sinh. Dám xông pha phía trước. Không ích kỷ, không cá nhân.

 PV: Cuốn sách tác động lớn nhất đến ông?

 Phạm Việt Long: “Thép đã tôi thế đấy”.

 PV: Ông có cho rằng có sự khác nhau lớn giữa thế hệ ông khi ấy và thế hệ trẻ bây giờ?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Đương nhiên là khác nhau. Mỗi thế hệ mỗi khác. Thế hệ trẻ bây giờ phân hóa nhiều. Trước kia thế hệ tôi có nhiều cái chung hơn. Thế hệ bây giờ thì đa dạng hơn, cái riêng nhiều hơn. Dù sao, hai thế hệ vẫn có những cái chung cơ bản, đó là chung lý tưởng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

 PV: Một nhà báo, nhạc sĩ, nhà văn, ba cái đó trong một con người, ông có bị cảm giác bị tán tài?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Thực ra là mình nên xác định cái nào là chính. Với tôi văn là chính. Tác nghiệp hàng ngày là báo. Cái mình yêu quý, nghĩ và chăm non nhiều nhất là văn.

 PV: Sự hội tụ 3 thứ tài trong ông là một lợi thế?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Sẽ có sự ảnh hưởng lẫn nhau. Viết theo nhiều góc độ. Hiểu nhạc thì văn có giai điệu và nhận thức của người viết nhạc. Làm báo sẽ có nhiều chất hiện thực để viết văn, như nhà văn Ma Văn Kháng từng nói là có chất phóng sự trong văn. 

PV: “Thép đã tôi thế đấy” ảnh hưởng đến ông thế nào?

Nhà văn Phạm Việt Long: Có nhà văn nói là họ không chịu ảnh hưởng của bất cứ ai. Tôi nghĩ khác, tôi chịu ảnh hưởng. Nhưng sự ảnh hưởng ở đây là anh tác động vào tôi, để tôi có một nhận thức và hành động khác chứ không phải tôi sao chép y nguyên của anh. “Thép đã tôi thế đấy” ảnh hưởng đến tôi là cuộc sống đẹp, sự hy sinh trong sáng. Dám vươn lên phía trước mặc dù còn nhiều gian khổ. Mình sống và viết như thế nhưng mình có cách đi riêng của mình.

 Ảnh hưởng không có nghĩa là cop nhặt. Sống cùng nhau đương nhiên là chịu ảnh hưởng. Ví như tôi và anh ngồi đây, nếu xuất hiện một làn khói đang tỏa ngoài kia thì cả hai đều bị ảnh hưởng của làn khói, chẳng hạn như cay mắt, nhưng tôi và anh sẽ phản ứng khác nhau trước làn khói đó. Mình đọc của người ta đương nhiên là ít nhiều chịu ảnh hưởng rồi.

 PV: Như vậy là cách nghĩ của ông giống với cách nghĩ của Isaac Newton là đứng trên vai những người khổng lồ để nhìn xa hơn. Ông có cho rằng tuổi thơ ảnh hưởng nhiều đến quá trình sáng tác của ông trong mỗi thể loại?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi chịu tác động nhiều. Tôi sống chủ yếu trong lòng kháng chiến. Chịu ảnh hưởng từ ông bà, bố mẹ. Họ là những người lương thiện. Tôi sinh ra ở Hà Giang nhưng lớn lên ở Tuyên Quang, Phú Thọ là những vùng căn cứ cách mạng. Một cuộc sống gian khổ nhưng tình nghĩa.

PV: Viết nhạc, viết văn, làm báo. Ông sắp xếp thời gian như thế nào?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Khi tôi viết văn thì tôi không làm việc gì khác. Trừ bộ “Bê trọc”. Còn các cuốn khác tôi viết liền mạch và rất nhanh. Như cuốn ký "Du khảo Hoa kỳ" tôi viết sau thảm họa 11 tháng 9. Tôi viết có 30 ngày, cuốn “Giã từ” viết như lên đồng, có 19 ngày, ngủ dậy là viết, đi làm về là viết.

 PV: Khi ông viết nhạc thì sao?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi viết nhạc thì khác. Chỉ mất mấy tiếng đồng hồ một ca khúc. Nó cần cảm xúc mãnh liệt. Rất cần cảm xúc mãnh liệt. Phải chớp ngay lấy cảm xúc ấy biến thành giai điệu, tiết tấu.

 PV: Có vẻ viết nhạc cần cảm xúc như viết thơ?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Nhac cần cảm xúc  như thơ, không thể nặn ra được. Có cảm xúc mình phải viết ngay, nếu để lâu hoặc viết không liền mạch là bỏ luôn.

 PV: Ông viết lời hay nhạc trước?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Cũng tùy trường hợp. Nhiều khi viết song song. Nhưng thường viết nhạc trước. Có thể là từ lời như phổ thơ chẳng hạn.

 PV: Nhạc của ông nhẹ nhàng trữ tình?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Cái tạng của tôi như thế. Trong ấy có tình yêu quê hương đất nước, gia đình, đôi lứa. Tôi tự nhận nhạc của mình nghiêng về nhạc thính phòng.

 PV: Ông có thể cho biết dòng nhạc ảnh hưởng đến ông?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Nhạc Nga.

 PV: Một bản nhạc Nga cụ thể mà ông tâm đắc?

Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi yêu nhiều bản nhạc, bài hát Nga, bây giờ tôi vẫn thích. Như bài “Thời thanh niên sôi nổi”, “Cachiusa, “Cây thùy dương”...

 PV: Có phải do chúng ta tiếp xúc văn hóa Nga nhiều?

 

hà văn Phạm Việt Long: Đúng vậy. Mình tiếp cận họ nhiều, nhưng cũng như văn học Nga, nó có cái gì đó cuốn hút mình.

 

PV: Nếu tự do chọn như bây giờ, ông có chọn nhạc Nga để yêu thích?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi vẫn chọn nhạc Nga, văn hóa Nga.

 

PV: Ông có thể nói rõ về lý do này được không?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Vì văn hóa Nga nói chung và nhạc Nga nói riêng giàu tính nhân văn. Vì con người, vì cộng đồng. Nó tôn vinh cái Cao cả, cái Đẹp của con người. Nó tôn vinh bằng hình tượng. Người Nga xây dựng hình tượng rất giỏi, đầy sức cuốn hút. Trong nhạc lẫn trong văn.

 

 

PV: Nhà văn có nhiều kinh nghiệm sống sẽ viết hay hơn. Ông có đồng tình với ý kiến này?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Tài năng. Cái này nhất thiết cần có. Đó là cái trời cho. Nhưng vốn sống sẽ bồi đắp thêm nhiều.

 

 

PV: Khi viết ông có để ý đến hình thức?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Tôi ít để ý. Tôi viết không định dạng là nó theo hình thức nào. Tôi viết làm sao ra được cái mình nghĩ, cái mình muốn.  Nó thành cái gì thì nó tự thành. Chứ tôi không nghĩ là tôi viết Hậu hiện đại hay Hiện đại gì đó. Nhưng tôi luôn thích cách viết Hiện thực. Mỗi người một kiểu. Trong Hiện thực tôi vẫn viết lẫn nhiều cái khác.

 

PV: Ý ông là Hiện thực chủ quan?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Hiện thực cuộc sống chứ không phải hiện thực cá nhân. Tôi nhìn rộng hơn. Tôi cũng hay dùng Hiện thực huyền ảo. “Bê trọc” tôi viết Hiện thực nhưng trong đó có nhiều yếu tố lãng mạn. Đó là sự tin tưởng về phía trước. Và tôi đi theo cái đó, không bi quan. Tôi đã vượt ra được cái bi quan.

 PV: Như vậy dù là viết Hiện thực cũng không triệt tiêu được lãng mạn?

 Nhà văn Phạm Việt Long: Đúng vậy. Hiện thực không hề triệt tiêu lãng mạn. Ở đây lãng mạn chính là niềm tin.

 PV: Ông có hay làm thơ?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Không. Nhưng tôi có bài thơ “Dịu hiền em” được Phan Văn Bích phổ nhạc. Tôi không có cái tạng làm thơ. Và không bao giờ tôi có ý định làm thơ. Nếu có ý định làm thơ thì viết thành nhạc. Như bài “Nhớ mẹ” viết thể lục bát khi mẹ tôi mất, tôi phổ thành nhạc. Tôi không có ý định biến mình thành nhà thơ.

 

PV: Ông có quan tâm đến phê bình văn học Việt Nam hiện nay?

 

Nhà văn Phạm Việt Long: Các nhà phê bình lại đi kêu ca về các nhà phê bình.

 PV: Một nhà phê bình văn học thực sự, theo ông cần những yếu tố nào?

Nhà văn Phạm Việt Long: Để làm một nhà phê bình thực sự thì rất khó. Phông văn hóa tốt, nhận thức cao vì anh là người thẩm định văn người khác. Phải đọc nhiều, đó là thử thách lớn. Thứ nữa là khách quan. Khách quan cũng chính là dũng cảm. Còn tài năng ai cũng cần.

 

---

(Vũ Gia Hà thực hiện)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 


 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com