Mùa xanh Yên Lạc

(Ghi chép của Phạm Thanh Thúy)    

 “Chom” tiếng Mường, “Dom” tiếng Kinh, là tên một xóm nhỏ, nơi đội tình nguyện Bước Xanh, Khoa Viết văn – Báo chí, trường Đại học Văn hóa Hà Nội đóng quân trong chiến dịch tình nguyện mùa hè xanh năm 2012. 

“Dom” có nghĩa là gì? Các cô bác bảo không biết tên xóm có nghĩa là gì. Khi họ được sinh ra, xóm đã có tên như thế. Và đã có biết bao nhiêu thế hệ…

Xóm Dom thuộc xã Yên Lạc, huyện Yên Thủy tỉnh Hòa Bình, cách Hà Nội gần 100 cây số theo tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại, là xóm nằm ở trung tâm các tuyến đường liên xã, cũng là xóm duy nhất trong toàn xã có nhà văn hóa được xây dựng khang trang sạch đẹp. Bà con cô bác trong xóm gặp gỡ và trò chuyện với các sinh viên đội tình nguyện bảo rằng cách đây chừng mười năm, xóm Dom còn nghèo lắm. Từ khi được Đảng, Nhà nước, cùng chính quyền địa phương quan tâm, cơ sở hạ tầng, điện đường, trường, trạm được đầu tư xây dựng, bà con đã có điều kiện phát triển kinh tế tốt hơn. Bây giờ, nhìn chung đời sống nhân dân đã khấm khá. Tuy không giàu có thịnh vượng như các thị trấn dọc đường Hồ Chí Minh, nhưng cũng cảm thấy mình còn may mắn hơn một số thôn xóm khác trong xã, vì theo các bác, thì có xã trong huyện vừa mới đây thôi mới có điện lưới và ti vi phủ sóng.

Thế nên các bác bảo, nghe tin có đội sinh viên tình nguyện trường Đại học Văn Hóa Hà Nội về đây, các bác mừng lắm. Mừng rồi, mới ngẩn người hỏi nhau: “Thế biết cho các cháu làm gì bây giờ?”.

Hỏi thế, vì vụ mùa vừa thu hoạch xong, lúa cũng vừa mới cấy, hoa màu như sắn, ngô thì chưa đến vụ. Mà có đang ở trong vụ cũng không biết có nên để “các cháu” làm, “chúng nó là sinh viên, làm sao kham nổi việc nhà nông vất vả?”.

Rồi thì cũng có việc. Đổ đất san đường thôn ngõ xóm. Việc thì không quá nhiều, nhưng lại là dịp để bà con, thanh niên địa phương chung tay với các bạn sinh viên từ xa xôi về đây, với mong muốn được góp một phần công sức bé nhỏ cho miền đất cùng một dải non sông nơi Tây Bắc Tổ quốc này.

Buổi đầu ra quân, xúc đất san đường, đội tình nguyện làm việc hăng hái lắm. Bà con cô bác bảo cứ ngỡ sinh viên trắng trẻo yếu đuối thế kia thì sợ việc, mà các bạn lại làm khá tốt. Và ngày mai, những ngày mai khác, còn nhiều việc nữa. Họ mong chờ…

Sinh sống ở xóm Dom chủ yếu là các hộ người Mường. Nhưng đã lâu lắm rồi người ta không còn mấy giữ nếp sống cũ. Họ đã thay thế nhà sàn bằng những ngôi nhà xây hiện đại. Một nếp nhà sàn còn giữ lại chủ yếu là dùng cho căn bếp sinh hoạt. Một xóm bao gồm các hộ gia đình người Mường, Dao và Thái từ Mai Châu được dọn về cách Dom không xa vẫn giữ nguyên nếp nhà sàn. Những ngôi nhà xinh xắn, bình yên nằm xếp bên nhau như những quân cờ trong một bàn cờ vuông vắn, chuông gió leng keng và những đống ngô đã thu hoạch đỏ ruộm ngoài hiên, trong góc nhà, song rõ ràng dấu vết của cái nghèo vẫn chưa thôi theo bám họ. Mới có hai năm xây dựng nhà sàn trên vùng đất mới Yên Thủy, mà những nếp nhà ấy đã bạc thếch màu thời gian. Đó phải chăng là lý do nhà sàn không bền lâu như nhà xây mái ngói? Vả lại, bây giờ dựng một ngôi nhà sàn gỗ theo truyền thống đã là chuyện không nhỏ. Vấn đề lớn là gỗ. Không thể khai thác gỗ từ rừng, không thể đủ tiền đầu tư mua gỗ, và theo đó, nghề mộc xây dựng nhà sàn cũng mai một.

Bao bọc Dom là những dải núi phủ mây trắng bồng bềnh mỗi sớm mai, những cánh đồng trồng mía và sắn. Mía trồng cho nhà máy đường, sắn trồng cho những nhà máy bia. Rồi những rừng bạch đàn ngút ngát, nơi những thân cây xếp hàng thẳng tắp và xanh thẫm. Hết con đường này đến con đường khác, hết cánh đồng này đến cánh đồng khác, cứ nối tiếp nhau bất tận. Cuộc sống ở đây phủ đẫm màu xanh. Mà dù thế, giữa xanh ngát vẫn thấp thoáng đâu đó những nếp nhà nhỏ mái tranh vách nứa, những ngôi nhà bị bỏ hoang bơ vơ trong nắng gió mưa dầm.

Có khá nhiều câu chuyện nhỏ ở Dom và Yên Lạc.

Có một đôi vợ chồng già cô đơn trong ngôi nhà nhỏ. Cụ ông trong nhà ấy ngoài bảy mươi tuổi vẫn vất vả mưu sinh bằng công việc đi xây nặng nhọc. Cụ bà bệnh tật chỉ biết làm bạn với một con mèo nhỏ. Con mèo dạn người, vì bà chủ của nó chỉ có nó bầu bạn, ôm ấp.

Có một cựu chiến binh điên thường ngày vẫn lang thang đường làng ngõ xóm, gặp ai cũng ngỡ là đồng đội cùng chiến đấu năm xưa, hôm qua, thậm chí là hiện tại. Với người cựu binh ấy, có lẽ chiến tranh chẳng bao giờ đi qua, chẳng bao giờ kết thúc.

Có một cựu chiến binh khác, trong ngày cả nước làm lễ tri ân các thương binh liệt sĩ đã đổ máu xương cho cuộc sống hôm nay, đã khóc khi nhớ và kể về đồng đội.

Có một bà mẹ Việt Nam anh hùng đã nằm dưới cỏ, mà ngôi nhà mẹ để lại cho các cháu thờ người con duy nhất là liệt sĩ vẫn quá ư giản dị bên một cánh đồng xanh ngút ngát.

Có một người em trai học giỏi, thi đỗ rất cao vào một trường đại học danh tiếng mà không may mắc bệnh hiểm nghèo, chẳng thể nào thực hiện ước mơ sinh viên được nữa.

Còn có biết bao câu chuyện khác nằm trong sâu thẳm những nếp nhà, những ký ức của bà con cô bác nơi đây, mà cũng giống như bao nơi khác, cuộc sống là dòng trôi bất tận những bất ngờ, kỳ diệu và cả nước mắt, ngậm ngùi.

Bà con cô bác ở Dom bảo các cháu về đợt này đúng dịp cả nước kỉ niệm 65 năm ngày thương binh liệt sỹ, hẳn đã làm được nhiều việc có ý nghĩa.

Nghĩa trang liệt sỹ huyện Yên Thủy nằm dưới chân một ngọn núi đá có tên là núi Thờ, ngoảnh mặt trông ra một cánh đồng lộng gió. Đêm tri ân các liệt sĩ được huyện Đoàn Yên Thủy tổ chức với quy mô khá lớn và trang nghiêm. Đội sinh viên tình nguyện Bước Xanh đã may mắn được tham dự sự kiện này. Hiện nghĩa trang có 171 ngôi mộ liệt sỹ đã được quy tập. Đây là nơi yên nghỉ của các liệt sỹ từ nhiều nơi trên đất nước, mà đắng lòng là phần lớn trong số ấy, tên các liệt sỹ được khắc giống nhau: “Chưa biết tên”.

Hàng trăm, nghìn ngọn nến đã được thắp lung linh đếm ấy. Đêm nghĩa trang huyền ảo và thần bí. Trong ánh sáng ảo diệu của muôn ngọn nến, trong lời ca hùng tráng về một thời lửa đạn, ai trong số những người đang thắp nén tâm nhang tri ân các liệt sỹ, đều cảm nhận rằng anh linh của những người đã gửi tuổi hai mươi vào đất mẹ đang trở về bên họ.

Ở Dom, nếp sinh hoạt, văn hóa đã pha trộn với người Kinh rõ rệt, nhưng nết chất phác và hiếu khách theo phong thái của người Mường thì vẫn còn. Các cô bác luôn dành cho các thành viên đội tình nguyện những ánh mắt đầy thiện cảm. Ngày chia tay, các bác bảo bà con rất cảm tình với đội. Các cháu chăm ngoan và lễ độ, mong các cháu học giỏi và thành đạt, một ngày nào đó trở lại Dom thăm lại. Vui và lưu luyến nhất là các em nhỏ. Các em dậy sớm đến nhà văn hóa để tranh thủ chơi và chụp ảnh lưu niệm cùng các anh chị sinh viên. Trước đây đã từng có một đội tình nguyện về Dom. Họ chắc đã đến từ lâu, vì cây hoa sữa lưu niệm họ trồng bên trái nhà đã lên cao lắm. Ngày đội tình nguyện Bước Xanh về Dom, cũng trồng một cây phượng vỹ làm kỷ niệm. Phượng vỹ là loài hoa của tuổi trẻ, tuổi học trò, loài hoa sinh viên, là màu hoa lửa cháy của tình khúc “Thời hoa đỏ”, tạm được coi là ca khúc truyền thống của thầy trò khoa Viết văn – Báo chí, tiền thân là trường Viết văn Nguyễn Du. Các bạn dặn dò các em nhỏ chăm lo cho cây phượng vỹ, những mong một ngày nào đó trở lại, thấy cây đã lên xanh, trổ hoa đỏ thắm, lưu dấu một thời tuổi trẻ của các bạn.

Lại nhớ có lần, khi các bạn sinh viên tình nguyện hỏi bà con cô bác, rồi hỏi nhau: “Dom” có nghĩa là gì? Chẳng ai có được câu trả lời, vì rằng người già nhất ở Dom cũng không biết. Khi họ được sinh ra đã thấy tên làng, tên xóm là vậy. Có biết bao miền đất được gọi tên mà không biết tại sao lại có tên như thế. Có thể theo tháng năm, những cái tên có nghĩa lúc này, lại không có nghĩa lúc khác. Nhưng dù Dom có nghĩa là gì hay không, với đội tình nguyện Bước Xanh, đó là một cái tên gợi nhiều ý nghĩa, nơi các bạn để lại trong nhau và với bà con cô bác nơi đây một mùa hè kỷ niệm.

Và vì thế, “Dom” có thể có nghĩa là “Mùa hè xanh kỷ niệm”.

---

P.T.T

 
 

Ý kiến phản hồi

Gửi ý kiến phản hồi

Họ và tên
Email
Nội dung
 
 
Copyright © 2009 - 2017 Viết Văn - Khoa VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - Đại học Văn hóa Hà Nội và các tác giả!
® Ghi rõ nguồn "vietvan.vn" khi bạn phát hành lại thông tin từ website này.
KHOA VIẾT VĂN - BÁO CHÍ - TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI
Địa chỉ: 418 La Thành, Đống Đa, Hà Nội - Điện thoại: 04 8511971 ext 132;
email: sangtacvanhoc@gmail.com