Dám nghĩ, dám làm

     Trong câu chuyện với chúng tôi, PGS-TS Văn Giá, Trưởng Khoa Sáng tác và Lý luận - Phê bình văn học cho biết: Khoa mà ông phụ trách thuộc Đại học Văn Hóa (tiền thân là Trường viết văn Nguyễn Du) được thành lập vào tháng 10/2004. Thời đang còn là Trường viết văn Nguyễn Du (1979-2004), nhà trường chỉ đào tạo một ngành, đó là ngành ngành viết văn. Suốt từ khóa 1 đến khóa 5 hầu hết các học viên đều là những nhà văn đã thành danh, họ thi vào và học 3 năm theo kiểu tu nghiệp sau đó họ ra trường và tiếp tục đi theo con đường sáng tác của mình, trong số đó có rất nhiều người sau này đã trở thành người có tên tuổi … Từ khi Khoa sáng tác và lý luận - phê bình văn học được thành lập thì nơi đây vẫn đào tạo ra những người viết văn. Tuy nhiên nếu như trước đây phần lớn những người viết văn đã thành danh mới vào tu nghiệp thì nhiều năm qua đối tượng thi vào chủ yếu những người mới bắt đầu bằng năng khiếu văn chương.

     PGS-TS Văn Giá về công tác tại Khoa sáng tác và lý luận - phê bình văn học từ đầu năm 2007, và theo tiền lệ trước đó, khoa tiến hành tuyển mỗi năm/ khóa. Qua quan sát ông thấy có một thực tế đó là số lượng đầu vào của Khoa hai năm gần đây bị giảm, kéo theo đó là chất lượng cũng giảm ít nhiều. Lý giải điều này, PGS-TS Văn Giá cho biết: “Theo đà chung của xã hội, các ngành khoa học xã hội nhân văn nói chung dần bị mất giá, bị xem nhẹ, trong đó có ngành viết văn. Trong khi đó, viết văn được coi như một nghiệp chứ không phải một nghề. Chính vì thế có rất nhiều người có năng khiếu viết văn nhưng không dám thi vào vì chẳng biết sau khi ra trường có xin được việc làm không. Trước tình hình trên, tôi đã suy nghĩ, tính toán và sau khi bàn bạc với giáo viên trong khoa, Ban Giám hiệu nhà trường; tham khảo ý kiến các đồng nghiệp, bạn bè trong giới, tôi đã đi đến quyết định: quay lại trở về với chế độ tuyển sinh 3 năm một khóa đào tạo viết văn như thời còn là Trường viết văn Nguyễn Du. Quãng thời gian trống đó thì mở một hệ viết báo văn hóa -văn nghệ (còn gọi là hệ đào tạo cử nhân viết báo văn hóa - văn nghệ). Như vậy, trong công việc đào tạo của Khoa sáng tác và lý luận - phê bình văn học sẽ tồn tại song song 2 hệ: một hệ viết báo văn hóa -văn nghệ, một hệ viết văn”.

     Tâm sự với chúng tôi về lý do tại sao lại có suy nghĩ và quyết định mở lớp viết báo chuyên về văn hóa- văn nghệ, PGS-TS Văn Giá bộc bạch: Nếu chỉ đào tạo viết văn thì sẽ bị bó hẹp, do đó việc mở lớp báo chí cũng là xu hướng chung trong việc đa dạng hóa các ngành đào tạo để đáp ứng nhu cầu của xã hội. Mặt khác, lịch sử đào tạo ngành báo ở Việt Nam có hơn 50 năm, tuy nhiên việc đào tạo các phóng viên từ trước đến nay vẫn mang tính tổng hợp mà chưa có nơi nào đào tạo theo hướng chuyên biệt, khi ra trường các phóng viên tổng hợp phải viết tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh- quốc phòng, văn hóa, nghệ thuật, giáo dục… Không hiếm những người làm báo hiện nay khi viết về văn hóa văn nghệ đa phần là  không vững tay, viết nông, viết ẩu, thậm chí viết sai. Những người hoạt động trong giới âm nhạc, điện ảnh, văn chương cũng kêu ca nhiều về năng lực, chất lượng của đội ngũ người làm báo hiện nay, nhất là những người làm báo văn hóa văn nghệ. Khoảng cuối năm 2010, Hội Nhà văn và Hội Nhà báo TP Hồ Chí Minh có tổ chức hội thảo bàn về chủ đề làm báo văn hóa văn nghệ như thế nào. Cuối cùng, hội thảo đã đi đến kết luận là những người làm báo văn hóa văn nghệ phải được đào tạo, bồi dưỡng dưới nhiều hình thức khác nhau. Từ những nguyên nhân đó, để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của đời sống báo chí hiện nay, chúng tôi đã mạnh dạn đề xuất ý kiến về việc mở lớp viết báo chuyên về văn hóa- văn nghệ tại Khoa sáng tác và lý luận - phê bình văn học của trường Đại học Văn Hóa với cách tuyển sinh theo hình thức thi tuyển đại trà hai khối C và D, bước đầu mỗi năm tuyển một lớp khoảng trên dưới 40 sinh viên.

Nôi đào tạo phóng viên chuyên biệt

     Việc mở lớp viết báo chuyên về lĩnh vực văn hóa văn nghệ tại Trường Đại học Văn Hóa được xem là một bước đi táo bạo và có thể khẳng định đây là một mô hình đào tạo hoàn toàn mới mẻ ở Việt Nam. Với chương trình học gồm một nửa lý thuyết một nửa thực hành, lớp viết báo mở ra với mục đích trang bị cho mỗi học sinh những tri thức và kỹ năng làm báo, đặc biệt là làm báo về văn hóa văn nghệ. Theo đó chúng tôi sẽ trang bị cho học sinh 3 loại tri thức gồm: tri thức đại cương; tri thức nghề nghiệp báo chí và tri thức văn hóa văn nghệ. Ví dụ đối với lĩnh vực văn học nghệ thuật, nhà trường sẽ trang bị cho học sinh những kiến thức căn bản, tối thiểu về các lĩnh vực như: Hội họa, kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc, múa, sân khấu, điện ảnh, các môn nghệ thuật đương đại… Việc kết hợp nhuần nhuyễn các mảng tri thức trên sẽ giúp mỗi người hành nghề báo vững vàng, viết báo với tư cách không chỉ là nhà báo mà còn viết báo trong con mắt đánh giá, nhìn nhận, phân tích của một người có năng lực nghiên cứu, phê bình. Đội ngũ giảng dạy là những giáo viên dạy nghề báo (giáo viên ở khoa, mời giáo viên dạy báo chí tại Học viện Báo chí tuyên truyền, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn), các nhà báo đã và đang viết về văn hóa văn nghệ ở các cơ quan báo chí.

Và những trăn trở

     Nói về những khó khăn, PGS-TS Văn Giá cho biết: Trong khi Trường Đại học Văn Hóa chưa có lịch sử về đào tạo báo chí, và đây lại là mô hình đào tạo đầu tiên ở Việt Nam nên không tránh khỏi những bỡ ngỡ. Do vậy, chúng tôi sẽ phải vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Mặt khác, những điều kiện về cơ sở vật chất, phòng thực hành, trang thiết bị như máy ghi âm, máy ảnh, camera, phòng studio … còn đang trong giai đoạn chuẩn bị; đội ngũ giáo viên dạy về báo chí, được đào tạo về báo chí chưa nhiều nên sẽ phải mời các giáo viên và nhà báo từ nơi khác về giảng dạy; như vậy cũng sẽ bị lệ thuộc và không chủ động được về thời gian… Tuy nhiên, bên cạnh những khó khăn trên thì cũng có không ít sự thuận lợi. PGS-TS Văn Giá hồ hởi: “Đó là sự háo hức, thích thú thường thấy ở người đi đầu. Bản thân tôi là một nhà văn, nhà báo, cán bộ giảng dạy báo chí, nên cũng tích lũy được ít nhiều kinh nghiệm về công tác đào tạo những người làm báo. Việc mở lớp báo chí của chúng tôi cũng được anh em, bạn bè trong giới báo chí và văn nghệ nhiệt tình ủng hộ trong công việc giúp đỡ đào tạo; nhiều tờ báo sẵn sàng giúp đỡ các sinh viên thực hành về kỹ năng tác nghiệp, biên tập và đăng tải các bài báo; đặc biệt là có sự đồng thuận, ủng hộ của Ban Giám hiệu nhà trường và giáo viên trong khoa”.

     Tâm sự với chúng tôi, PGS-TS Văn Giá bảo rằng nếu như ông chưa từng giảng dạy báo chí, hoặc không phải là nhà văn - nhà báo, không làm quản lý thì ông cũng chẳng dám thực hiện việc mở một lớp viết báo chuyên viết về văn hóa -văn nghệ như thế này. Còn chúng tôi thì nghĩ rằng, những người đi đầu họ thật dũng cảm; tất nhiên sẽ không tránh khỏi những khó khăn, bỡ ngỡ nhưng chúng tôi tin với tình yêu, sự tâm huyết, tri thức và kinh nghiệm của những người thầy, rồi mai đây những cử nhân của lớp viết báo văn hóa văn nghệ đầu tiên ra trường sẽ mang trong mình sự tự tin về tri thức và bản lĩnh của người làm báo. Và bất chợt chúng tôi lại nhớ đến những vần thơ trong một bài thơ của cố nhà thơ Tố Hữu “Vui gì hơn làm người lính đi đầu”…

 ---

V.T

(Nguồn: Báo Bảo vệ pháp luật)